Rijksarchief in België

Ons collectief geheugen !

FR | NL | DE | EN
Menu

Overbrenging van het “Afrika-archief” naar het Rijksarchief

Kleine letters  Normale letters  Grote letters

Het “Afrika-archief” is overheidsarchief van de kolonisatie. De 9,5 strekkende kilometer archief werd lange tijd bewaard bij de FOD Buitenlandse Zaken en wordt momenteel overgebracht naar het Algemeen Rijksarchief 2 – depot Joseph Cuvelier (ARA2) zoals voorzien door de wet (archiefwet van 24 juni 1955 gewijzigd door de wet van 6 mei 2009). Op heden is sinds de eerste overbrenging van 2016 5 strekkende kilometer archief overgebracht. Het Afrika-archief blijft voor de hele duur van de overbrenging toegankelijk voor het publiek aan dezelfde voorwaarden als de andere archiefbestanden die door het Rijksarchief worden bewaard.

Projectteam: Marie Van Eeckenrode (verantwoordelijk voor de coördinatie van de overbrenging), Bérengère Piret, Luis Angel Bernardo y Garcia, Gillian Mathys en Faissal Beddi.

  

Het “Afrika-archief"

In België worden meestal twee uitdrukkingen gebruikt om het overheidsarchief aan te duiden dat verband houdt met de Belgische kolonisatie in Midden-Afrika, namelijk “Afrika-archief” en “koloniaal archief”.   

De uitdrukking “Afrika-archief” verwijst enkel naar het archief over de kolonisatie dat wordt bewaard bij de FOD Buitenlandse Zaken en dat nu wordt overgebracht naar het Rijksarchief.  De benaming is een verwijzing naar de laatste naam van het Ministerie van Koloniën, namelijk het Ministerie van Afrikaanse Zaken. Toen dit in 1962 werd opgeheven erfde de archiefdienst van het Ministerie van Buitenlandse Zaken het archief van het Ministerie van Afrikaanse Zaken en werd een specifieke archiefdienst opgericht, los van het diplomatieke archief, om het Afrika-archief te bewaren. De term “koloniaal archief” (of archief in verband met de kolonisatie) slaat op al het overheids- en privéarchief dat verband houdt met de kolonisatie. Het gaat dus over documenten die gevormd werden door de koloniale overheden maar ook door de missies, ondernemingen en uiteraard Congolese, Rwandese en Burundese overheden. Al het “koloniaal archief” dat in België bewaard wordt werd geïdentificeerd in de Bronnengids over de geschiedenis van de kolonisatie.

Als afspiegeling van het institutioneel, administratief en gerechtelijk apparaat dat de documenten heeft gevormd bestaat het Afrika-archief (1885-1962) uit twee grote archiefbestanden:

  • Een eerste bestand bestaat uit het archief dat oorspronkelijk werd gevormd door het gouvernement-generaal van Congo, de zogeheten Administration d’Afrique [Bestuur in Africa] waaronder ook de mandaatgebieden (later voogdijgebieden) Ruanda-Urundi vielen, evenals door diens rechtsvoorganger het “Gouvernement local” [Lokaal gouvernement] van Congo-Vrijstaat (ongeveer 6 strekkende kilometer).
  • Een tweede bestand omvat het archief dat werd gevormd door het voormalige Ministerie van Koloniën in Brussel, de zogeheten Administration métropolitaine [Moederlandse Bestuur] en door diens rechtsvoorganger, het embryonale Gouvernement Central [Centraal gouvernement] van Congo-Vrijstaat, evenals dat van de rechtsopvolgers (Ministerie van Congo en Rwanda-Urundi en Ministerie van Afrikaanse Zaken) (ongeveer 3,5 strekkende kilometer).

Het Afrika-archief omvat ook:

  • Het kabinetsarchief van de vast aangestelde ministers.
  • Het archief van de buitendiensten van de Administration métropolitaine, zoals het Koninklijk Museum voor Belgisch-Kongo of de Koloniale School/School voor Administratie van Belgisch Congo en van Rwanda-Urundi.
  • Archief van organismen naar koloniaal recht zoals het Fonds Reine Élisabeth pour l’Assistance médicale aux Indigènes (FOREAMI) [Fonds Koningin Elisabeth voor de geneeskundige hulp aan de inlanders] of het Fonds du Bien-Être indigène (FBEI) [Fonds voor het Inlands Welzijn].
  • Archief van organismen naar Belgisch recht zoals de Académie royale des Sciences d'Outre-Mer [Koninklijke Academie voor Overzeese Wetenschappen], het Institut de Médecine tropicale [Instituut voor Tropische Geneeskunde] en SABENA.
  • Archief van overlegorganen zoals de Conseil colonial [Koloniale raad]/Conseil de Législation [Raad van wetgeving].
  • Privéarchief over de koloniale periode.

De bestanden die reeds zijn overgebracht en hun inventarissen

Elke maand worden bijkomende archiefbestanden overgebracht van de FOD Buitenlandse Zaken naar het ARA2. U vindt via deze link een lijst met de overgebrachte bestanden. De bestanden die erin vermeld staan kunnen na afspraak worden geraadpleegd in de leeszaal van het ARA2. Bestanden die er niet in zijn opgenomen kunnen nog steeds worden ingekeken in de studiezaal van de FOD Buitenlandse Zaken, eveneens op afspraak. In de lijst vindt u ook inlichtingen:

  • Over hoe u toegang krijgt tot de verschillende inventarissen: de overbrenging van het Afrika-archief vergt inderdaad heel wat (her)inventariseringswerk volgens de geldende internationale normen, zodat de toegang tot het archief wordt gefaciliteerd.
  • Hoe u toegang krijgt tot dossiers die werden gedigitaliseerd.  

De individuele dossiers van het Afrika-personeel

Het archief van de Dienst Afrika-personeel is een apart geheel binnen het Afrika-archief. Het bestaat voornamelijk uit 110.000 stamboeksteekkaarten en individuele dossiers van Belgische ambtenaren die werkzaam waren in koloniaal gebied, voor rekening van Congo-Vrijstaat en/of het Ministerie van Koloniën. Bij de reeksen die bewaard bleven, zitten twee bijzondere reeksen over Afrikaans personeel dat was aangeworven door het koloniale bestuur.

De inventarissen die toegang geven tot deze 110.000 steekkaarten en individuele dossiers worden geleidelijk online gezet. U kan deze raadplegen via onze zoekrobot "Zoeken naar personen". Vul het veld "Naam" in en selecteer dan het project "Personeel van Afrika".

U kunt uw vragen ook per e-mail bezorgen

  

www.belspo.be www.belgium.be e-Procurement