Rijksarchief in België

Ons collectief geheugen !

FR | NL | DE | EN
Menu

CegeSoma – Studie- en Documentatiecentrum Oorlog en Hedendaagse Maatschappij

Texte petit  Texte normal  Texte grand

Contact:

Luchtvaartsquare, 29
1070 Brussel
  Hoe te bereiken ?

T : 02 556 92 11
F : /
cegesoma@cegesoma.be

Openingsuren:

  • Van dinsdag t/m vrijdag: 9u tot 16u30
  • Gesloten op maandag, zaterdag, zondag, feest- en brugdagen

  Bekijk hier alle sluitingsdagen

Studiedag ‘Inside the User’s Mind’: presentaties online beschikbaar

Dat nieuwe technologische ontwikkelingen een grote invloed hebben op de wijze waarop het publiek omgaat met archiefdiensten en bibliotheken, staat intussen als een paal boven water. Om een coherent en realistisch beleid te kunnen voeren op het vlak van digitale ontwikkeling lanceerden het Rijksarchief/CegeSoma en de Koninklijke Bibliotheek in maart 2015 het MADDLAIN- onderzoeksproject. De bedoeling? Gefundeerd inzicht verwerven in de digitale noden en gebruiken van hun publiek. Naar aanleiding van de eerste resultaten van het onderzoek werd op 22 februari 2017 de studiedag ‘Inside the User’s Mind’ georganiseerd. De presentaties van deze studiedag zijn via deze link beschikbaar.

24/02/2017 - Publicaties - CegeSoma

Advocaat, internationalisering, justitieassistent, bemiddeling, normen, onpartijdigheid, recidive, re-integratie, transparantie, witte mars, … Aan de hand van deze en vele andere begrippen verkent dit boek, dat tot stand kwam in het kader van de Interuniversitaire Attractiepool (IUAP) ‘Justice and Populations’, de geheimen van justitie en gerecht. Maar Het verhaal van justitie beperkt zich niet tot de klassieke strafrechtelijke invalshoek. We zijn allemaal betrokken bij de wereld van justitie, hetzij als toeschouwer, hetzij als actor.

21/02/2017 - Publicaties - CegeSoma - Eupen

In de loop van en kort na de Tweede Wereldoorlog werden in België kinderen geboren uit relaties van Belgische vrouwen met Duitse militairen. Wie waren deze ouders ? Hoe ontmoetten ze elkaar ? Een nieuw boek van Gerlinda Swillen, als onderzoeker verbonden aan het CegeSoma én zelf een “oorlogskind”, bestudeert deze relaties en hun gevolgen.

02/02/2017 - Publicaties - CegeSoma

Het Belgisch Tijdschrift voor Nieuwste Geschiedenis, uitgegeven door het CegeSoma, is het belangrijkste wetenschappelijke tijdschrift voor Belgische hedendaagse geschiedenis. Ook de zes bijdragen in het nieuwe dubbelnummer (3-4) spitsen zich weer toe op vernieuwend onderzoek: de magistratuur en het verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog, de band tussen vruchtbaarheid en economische ontwikkeling in Wallonië (18de - 20ste eeuw), …

17/01/2017 - Publicaties - CegeSoma

Zogeheten archiefbeelden zijn volledig doorgedrongen tot onze visuele cultuur, via cinema en televisie, de pers, museografie of schoolboeken. Het archiveren van het fotografisch of cinematografisch beeld is echter niet vanzelfsprekend. Wat maakt een beeld tot archiefdocument? Waarom is dit niet het geval voor alle beelden? In dit boek van CegeSoma-onderzoekster Julie Maeck en Matthias Steinle worden de processen geïdentificeerd die bijdragen tot het verlenen van deze archiefstatus aan het beeld.

Vanaf 1 januari 2017 gelden in het Rijksarchief nieuwe openingsuren. We kiezen voor een gedifferentieerde aanpak wat de openingsuren van de verschillende leeszalen betreft. Waarom? De daling van het budget en de inkrimping van het personeelsbestand zijn bepalende factoren. Ook de gewijzigde noden van het publiek en de uiteenlopende regionale of lokale behoeften nopen tot deze keuze.

De vermindering van het aantal openingsuren betekent niet dat de dienstverlening wordt afgebouwd. Ook op weekdagen waarop een leeszaal gesloten is, blijven we beschikbaar (via e-mail of telefoon) voor vragen en opzoekingen, blijven we archieven ontsluiten, blijven we digitaliseren, blijven we publieksevenementen organiseren en blijft onze zoekwebsite search.arch.be online. Leeszaalbezoekers die omwille van de nieuwe regeling niet meer in de mogelijkheid zijn om hun archiefonderzoek uit te voeren, worden uitgenodigd om contact op te nemen met het diensthoofd van het rijksarchief in kwestie.

21/12/2016 - Archiefbeheer

Op 21 december 2016 is in het Belgisch Staatsblad een ministerieel besluit verschenen over de technische voorschriften en normen waaraan archieflokalen van de overheden en openbare instellingen opgesomd in art. 2 § 2, moeten voldoen. Voor het Rijksarchief is de publicatie van dit ministerieel besluit een nieuwe, belangrijke stap in de richting van een sluitend reglementair kader, dat tot doel heeft overheden tot een rationeel archiefbeleid aan te zetten en de duurzame bewaring van maatschappelijk relevante overheidsinformatie te waarborgen.

In november 2016 verscheen het nieuwe boek van CegeSoma-collega Nico Wouters: Mayoral Collaboration under Nazi Occupation in Belgium, the Netherlands and France, 1938-46. De Engelstalige publicatie vergelijkt de rol van burgemeesters onder de bezetting tijdens de Tweede Wereldoorlog in België, Nederland en Frankrijk (Nord en Pas-de-Calais). In juni 2017 wordt het boek officieel voorgesteld tijdens een internationaal congres in Canterbury.

Onlangs werden niet minder dan 20.000 beelden van het internationaal persagentschap Sipho ontdekt. Ze zullen het Sipho-archief, bewaard in het CegeSoma, vervoegen. Hierin zitten reeds 175.000 afbeeldingen met betrekking tot Belgisch en buitenlands nieuws uit de periode 1930-1944.

13/12/2016 - Evenementen - CegeSoma - Bergen
Boekvoorstelling: Wallonië tijdens de Groote Oorlog

Donderdag 15 december 2016, om 18.30u, stellen historici Mélanie Bost en Alain Colignon hun nieuwe boek ‘Wallonië tijdens de Groote Oorlog’ voor in het Mons Memorial Museum in Bergen. Het Rijksarchief te Bergen en het CegeSoma zijn co-organisator. Het boek La Wallonie dans la Grande Guerre toont aan de hand van origineel en kwalitatief hoogstaand fotografisch erfgoed hoe het leven eruit zag in Wallonië tijdens WO I.

25/11/2016 - Digitalisering

In 1934 schonk de Nederlandse regering honderden kaarten en plattegronden aan ons land. De collectie bestond vooral uit de plannen van de fortificaties van Zuid-Nederlandse steden, van de 17de eeuw tot de eerste helft van de 19de eeuw. Een 700-tal kaarten uit deze collectie zijn nu toegevoegd aan www.cartesius.be en dus online te bekijken.

18/11/2016 - Publicaties - CegeSoma

In de reeks fotoboeken Villes en guerre zijn twee nieuwe werken verschenen: Bruxelles ville occupée (Brussel, bezette stad) en La Wallonie dans la Grande Guerre (Wallonië tijdens de Groote Oorlog). De twee rijk geïllustreerde boeken geven een zeer levendige impressie van de Eerste Wereldoorlog.

18/11/2016 - Publicaties - CegeSoma

Wat betekent het om vandaag militaire geschiedenis te bestuderen? En waarom is dit belangrijk voor een casus zoals de Staat België, die lange tijd neutraal was en slechts een beperkte militaire slagkracht had? Twee jonge historici bewijzen, als gastredacteurs van het nieuwe BTNG-themanummer, dat (Belgische) militaire geschiedenis springlevend is en veel meer is dan de geschiedenis van veldslagen.

14/11/2016 - Evenementen - CegeSoma
Lezing in CegeSoma: 'De Belg en zijn eten. Het voedselbeleid van een kleine natie in en na oorlogstijd (1914-1948)'

Op woensdag 16 november 2016 geeft het CegeSoma om 14.30u het woord aan Luis Angel Bernardo y Garcia, verbonden aan het Algemeen Rijksarchief. Hij geeft een lezing over de rol van de Belgische Staat in de economische heropleving van het naoorlogse België en in het bijzonder over het voedselbeleid (Le ventre des Belges. Grandeur et misères d'un petit État nourricier en temps d'Occupation et de sortie de guerre).

  Lees meer

21/10/2016 - Evenementen - CegeSoma
Tentoonstelling: Oorlog in korte broek, 14-18

Nog tot 2 april 2017 kan je in Gent de tentoonstelling 'Oorlog in korte broek, 14-18' bezoeken. Voor deze tentoonstelling bundelden het CegeSoma (Rijksarchief OD4) en de Historische Huizen Gent hun deskundigheid. De tentoonstelling laat de bezoeker zien dat de Groote Oorlog niet alleen een zaak van soldaten was. Ook de allerjongsten raakten erbij betrokken. Met behulp van een viertalige audiogids word je ondergedompeld in de leefwereld van zeven jongens en meisjes in bezet België, Rusland, Duitsland, Frankrijk, Engeland, het Ottomaanse Rijk en Australië.

  Lees meer

Mededeling aan de bezoekers en partners van het Rijksarchief

Het Rijksarchief is zich ervan bewust dat de instelling een belangrijke rol vervult inzake de toegang tot  informatie en archieven. Reeds vele jaren werden aanzienlijke inspanningen geleverd om alle gebruikers een kwaliteitsvolle dienstverlening te bieden. Als gevolg van de daling van het budget en de inkrimping van het personeelsbestand en door de gewijzigde noden van het publiek, zal het Rijksarchief zich de komende maanden evenwel genoodzaakt zien om die dienstverlening op een andere manier in te vullen. De heroriëntatie zal de komende weken worden voorbereid. Verschillende opties liggen nog open, maar het is reeds duidelijk dat er gevolgen zullen zijn voor de openingstijden van de studiezalen. We informeren u zo snel mogelijk over de beslissingen die in dat verband zullen genomen worden.

Karel Velle
Algemeen Rijksarchivaris

10/10/2016 - Evenementen - CegeSoma
Lezing: Jonge historici hebben talent!

Op 14 oktober 2016 geeft CegeSoma opnieuw het woord aan talentvolle jonge historici. We vroegen een aantal in 2015 afgestudeerde jongeren om hun scripties te komen voorstellen. Deze behandelen beide wereldoorlogen en hun nasleep. Op het menu: een reeks debatten met deelname van deskundigen inzake de behandelde onderwerpen, aandacht voor archieven die veelbelovend onderzoek mogelijk maken, een analyse van de thesisonderwerpen in de nieuwste geschiedenis van België van de afgelopen tien jaar.

04/10/2016 - Divers

U bent nieuwsgierig naar de geschiedenis van uw huis of van ander privévastgoed? In september 2016 verscheen een boek van Laurence Druez, werkleidster bij het Rijksarchief te Luik, dat onderzoekers die de geschiedenis van een woning willen achterhalen wegwijs maakt in de talloze bronnen die in dit verband worden bewaard, onder meer bij het Rijksarchief.

19/07/2016 - Divers - CegeSoma
Website van Belgisch Tijdschrift voor Nieuwste Geschiedenis vernieuwd

De website van het Belgisch Tijdschrift voor Nieuwste Geschiedenis – hét referentietijdschrift voor Belgische hedendaagse geschiedenis, uitgegeven door het CegeSoma – is volledig vernieuwd. Via de nieuwe zoekfuncties kan je online honderden artikels en recensies over de meest diverse thema’s opzoeken. Binnen de BTNG-bijdragen die vanaf 2012 verschenen, kan je zelfs op trefwoord zoeken. Tijdschrift en website zijn onmisbare werkinstrumenten voor wie, in België en het buitenland, interesse heeft voor de academische historiografie en het maatschappelijk debat over de hedendaagse geschiedenis van België. Klik hier om naar de nieuwe BTNG-website te gaan.

07/07/2016 - Digitalisering - Divers
Instructiefilmpje over de zoekrobotten van het Rijksarchief online!

Het Rijksarchief bewaart meer dan 315 kilometer archief. Jaarlijks komt daar, na selectie, meer dan 10 km bij. Hoe begin je te zoeken in die onvoorstelbare berg informatie? Hét werkinstrument om je op weg te helpen is de zoekwebsite http://search.arch.be. In deze instructievideo krijg je, na een korte voorstelling van het Rijksarchief, heel concrete tips over hoe je het maximale uit de zoekrobotten van het Rijksarchief kan halen.

 Klik hier om de instructievideo te bekijken via YouTube

06/07/2016
Gevangenisarchieven geven hun geheimen prijs

Science Connection, het magazine van het Federaal Wetenschapsbeleid, heeft zopas nr. 51 (juni-juli 2016) uitgebracht met allerhande nieuws over en van de 10 federale wetenschappelijke instellingen. Op blz. 4 vindt u een artikel over het gevangenisarchief dat in het Rijksarchief kan worden geraadpleegd. De inventarissen van de gevangenissen van Charleroi, Bergen, Verviers, Hoei, Dinant, enz. zijn te koop in de archiefwinkel van het Algemeen Rijksarchief .

Klik hier om Science Connection nr. 51 (juni-juli 2016) gratis te downloaden

20/05/2016 - Digitalisering

De afgelopen jaren heeft het Rijksarchief meer dan 27.000 parochieregisters gedigitaliseerd en online gezet, goed voor meer dan 5,8 miljoen pagina’s. En sinds de update van 19 mei 2016 zijn daar nog eens 1.472 parochieregisters bijgekomen, goed voor zo'n 500.000 pagina's! Tussen de nieuwe registers zitten enkele grote reeksen, zoals 803 parochieregisters van Brugge, 211 van Mechelen en 88 van Aat. Ontdek de volledige lijst!

13/04/2016 - Evenementen - CegeSoma
Oorlogskinderen: wanneer conflict leven verwekt

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden in bezet België en Duitsland kinderen geboren uit seksuele verhoudingen tussen Belgische vrouwen en Duitse mannen. Zonder de oorlog zouden hun verwekkers elkaar niet hebben ontmoet. Op woensdag 20 april 2016 verwelkomt het CegeSoma Gerlinda Swillen voor een conferentie over wat zowel het onderwerp van haar doctoraal proefschrift is als een persoonlijke geschiedenis.

  Lees meer

11/04/2016 - Digitalisering

België beschikt over een unieke reeks registers met bevolkingsstatistieken over de periode 1841-1976. Nergens in Europa zijn er zulke oude, gedetailleerde bevolkingscijfers beschikbaar. In 2001 kwamen de registers in het Rijksarchief terecht. Ze werden integraal gedigitaliseerd, ontsloten via een databank en zopas online gezet.

25/02/2016 - Publicaties

Het Algemeen Rijksarchief heeft een repertorium heruitgegeven dat een overzicht biedt van alle parochies van de Oostenrijkse Nederlanden, de prinsdommen Luik en Stavelot-Malmédy, en het hertogdom Bouillon in 1787.

Op woensdag 27 januari 2016 bracht de Staatssecretaris voor Wetenschapsbeleid een bezoek aan het CegeSoma (Studiecentrum Oorlog en Maatschappij), sinds 1 januari 2016 een operationele directie van het Rijksarchief. Staatsecretaris Elke Sleurs kwam toelichting geven over de positieve aspecten van deze integratie.

Het CEGESOMA maakt vanaf 1 januari 2016 deel uit van het Rijksarchief


BERICHT AAN DE BEZOEKERS EN PARTNERS VAN HET CEGESOMA EN HET RIJKSARCHIEF

Vanaf 1 januari 2016 wordt het CegeSoma (onder de nieuwe naam Studiecentrum Oorlog en Maatschappij) geïntegreerd in het Rijksarchief. Het CegeSoma vormt vanaf die datum de vierde Operationele Directie (OD4) van het Rijksarchief.

De opdrachten van OD4 / CegeSoma veranderen niet.

Voor de onderzoeker of de bezoeker van het CegeSoma heeft de integratie voorlopig geen gevolgen. Zowel de leeszaalwerking (het leeszaalreglement, het tarief, de openingsuren) als de online dienstverlening (websites, zoeksystemen) blijven vooralsnog ongewijzigd. Begin 2016 zullen maatregelen worden uitgewerkt en uitgevoerd om de dienstverlening in alle operationele directies van het Rijksarchief te uniformeren. U zal hierover tijdig worden geïnformeerd.

Ook voor de partners van CegeSoma en het Rijksarchief blijft, enkele praktische zaken niet te na gesproken, alles bij het oude.

U kan alle informatie verder op de voet volgen via de gebruikelijke informatiekanalen: nieuwsbrieven, websites en facebook-pagina’s.

Karel Velle, Algemeen Rijksarchivaris
Rudi Van Doorslaer, huidig directeur CegeSoma

18 december 2015

15/12/2015 - Divers - ARA - CegeSoma
Margot vertelt over de realisatie van een virtueel Museum over de Tweede Wereldoorlog in België (filmpje)

Van 2014 tot 2019 wordt de 75ste verjaardag van de Tweede Wereldoorlog herdacht, maar ondanks de groeiende belangstelling heeft België geen museum dat een stand van zaken biedt van WO II-onderzoek en ook een overzicht van archief en documentatie ter zake ontbreekt. Het BRAIN-project BELVIRMUS-WW2 wil deze leemte opvullen door een virtueel museum uit te bouwen over de Tweede Wereldoorlog in België, met in eerste instantie een focus op collaboratie en repressie. Projectmedewerkster Margot Brulard licht de plannen verder toe.

  Bekijk het filmpje met Margot
  Lees meer over het BELVIRMUS-project

03/12/2015 - Digitalisering
Update van 1 miljoen pagina’s Burgerlijke Stand

* Toevoeging van nieuwe gemeenten, aktetypen of jaren voor alle provincies.
* Verbetering van fouten in de beschrijvingen + toevoegen van ontbrekende pagina’s.
* Terbeschikkingstelling van de jaren 1914 en 1915.

Enkele steden/gemeenten die ofwel volledig nieuw beschikbaar zijn of waar er nieuwe aktetypen of jaren bij komen:
* Vlaanderen: Boutersem, Erembodegem, Hamme, Kemmel, Lochristi, Mechelen, Moelingen,Tollembeek, Waregem, Zelzate,…
* Brussel: Brussel, Etterbeek, Schaarbeek, Watermaal-Bosvoorde,…
* Wallonië : Ath, Cheratte, Froidmont, Izier, Landenne, Luik, Namen, Neufvilles, Ramelot, Tubeke,…

Veel succes met de opzoekingen in http://search.arch.be!

Een zucht van opluchting bij de medewerkers van het Algemeen Rijksarchief 2 – depot J. Cuvelier (hierna ARA 2) nu de “operatie Pasteurstraat” is afgerond. De tweede fase van de verhuisoperatie ‘dossiers oorlogsschade WO II’ werd opgestart in 2012, nadat de eerste fase halverwege 2009 werd stopgezet bij gebrek aan middelen bij de betrokken overheidsinstelling. Om de vernietiging van deze waardevolle dossiers te voorkomen, greep het team van ARA 2 in.

06/08/2015 - Publicaties

Huizenonderzoek wint almaar aan populariteit, niet alleen bij architectuurhistorici, ook bij wie een sterke band heeft met zijn of haar eigen woning. Wie dit onderzoeksterrein wil verkennen, kan terecht bij het Rijksarchief, dat hierover talloze bronnen bewaart. Opzoekingen in dit soort bronnenmateriaal vergen evenwel een flinke dosis geduld. Hierbij een korte leidraad...

22/07/2015 - Digitalisering

Het Rijksarchief bewaart een grote collectie kaarten en plattegronden, waarvan sommige meer dan 500 jaar oud zijn. Ongeveer 106.000 exemplaren werden reeds gedigitaliseerd, en zowat 76.000 daarvan kunnen geraadpleegd worden in de digitale leeszalen van het Rijksarchief.

09/06/2015 - Inventarisatie - Aanwinsten

De medewerkers van het project SATURN hebben al bijna 9 km archief van de FOD Financiën laten vernietigen of overbrengen naar verschillende rijksarchieven. De eerste inventarissen, waaronder enkele toegangen op de archieven van de hypotheekkantoren, zijn gepubliceerd. Benieuwd wat u in hypotheekarchief kan terugvinden en hoe u ermee aan de slag kan?

SATURN & MONETA: nieuws over onze bestaande en nieuwe archiefprojecten met betrekking tot de FOD Financiën

De projectmedewerkers van SATURN – de ‘archiefploegen Financiën’ – hebben al bijna 9 km archief van de FOD Financiën laten vernietigen of overbrengen naar verschillende rijksarchieven. De eerste inventarissen, waaronder enkele toegangen op de archieven van de hypotheekkantoren, zijn gepubliceerd. Benieuwd wat u in hypotheekarchief kan terugvinden en hoe u ermee aan de slag kan? We geven u enkele onderzoektips. Om naast de specifieke inventarissen ook een algemeen overzicht te kunnen bieden van het archief van de centrale diensten van de FOD Financiën, wordt sinds april 2015 aan een archiefgids, getiteld MONETA, gewerkt.

  MONETA: een archiefgids over de archieven van de FOD Financiën
  SATURN: onderzoektips voor hypotheekarchief

Met de alsmaar toenemende digitale dienstverlening van archiefinstellingen groeide binnen de Europese archiefgemeenschap de behoefte om haar ervaring en deskundigheid te bundelen in een pioniersproject, namelijk de uitbouw van een gemeenschappelijk archievenportaal. Het Rijksarchief doet mee aan dit APEx-project en neemt de coördinatie van de Belgische bijdragen op zich door andere Belgische archiefinstellingen uit te nodigen om mee te bouwen.

27/03/2015 - Archiefbeheer - Aanwinsten

Het Rijksarchief verwerft de laatste jaren meer en meer parochiearchieven. De regionale verschillen in frequentie en omvang van kerkelijke aanwinsten zijn aanzienlijk, maar het fenomeen is in heel België merkbaar. In samenspraak met de bisdommen, en met de hulp van vele vrijwilligers, werkt het Rijksarchief mee aan lange termijn oplossingen. Een blik op het bisdom Gent leert dat dit tot mooie resultaten kan leiden.

19/02/2015 - Divers
Procesdossiers en de Bibliografie van de Geschiedenis van België in 'Science Connection'

Het Rijksarchief bewaart vele honderden meters procesdossiers, verspreid over zijn verschillende vestigingen in België. Ontsluiting en valorisatie van dit interessante bronnenmateriaal heeft sinds kort een nieuwe adem gevonden, die wordt toegelicht in het laatste nummer van Science Connection (p. 28 t/m 30). En ook de Bibliografie van de Geschiedenis van België, sinds 2012 gerealiseerd binnen het Rijksarchief, komt aan bod, op p. 20 t/m 23.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd grote schade aangericht aan privébezittingen, waarvoor nadien schadevergoeding kon worden aangevraagd. Het Rijksarchief bewaart honderdduizenden van dergelijke ‘oorlogsschadedossiers'. De dossiers bevatten een schat aan unieke en gediversifieerde informatie, die ongetwijfeld talrijke onderzoekers – zowel vakspecialisten als het grote publiek – van waarde kan zijn.

04/03/2014 - Divers

Op 27 januari 2014 trad het Koninklijk besluit in werking dat een wijziging inhoudt van de regels rond raadpleging van de bevolkings- en vreemdelingenregisters.

Wat verandert er voor u als lezer/klant/partner van het Rijksarchief?

Het CegeSoma werd in 1967 opgericht in de schoot van het Algemeen Rijksarchief, maar fungeerde jarenlang als autonoom studie- en documentatiecentrum. Op 1 januari 2016 werd het centrum onder zijn nieuwe naam “Studiecentrum Oorlog en Maatschappij” definitief geïntegreerd in het Rijksarchief.  

Op 13 december 1967 wordt het Navorsings- en Studiecentrum voor de Geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog (NCWOII) opgericht om "alle nodige maatregelen te treffen voor het inventariseren, bewaren en excerperen van de documenten of archiefstukken welke betrekking hebben op de tweede wereldoorlog, zijn voorgeschiedenis en zijn gevolgen" (Belgisch Staatsblad, 10 februari 1968, nr. 29, p. 1259-1260/61). Het NCWOII wordt oorspronkelijk opgericht bij het Algemeen Rijksarchief en staat onder de voogdij van het ministerie van Nationale Opvoeding.

In 1969 gaat een ploeg van zes onderzoekers van start en legt de basis voor een reeks pioniersstudies over de Tweede Wereldoorlog. In 1971 publiceert José Gotovitch in samenwerking met Jules Gérard-Libois het referentiewerk “L'an 40”. Van bij het begin maakt het NCWOII deel uit van het Internationaal Comité voor de Geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog.

Parallel met het onderzoek legt het Centrum zich toe op het verzamelen van belangrijke archieffondsen uit de jaren 1939-1945 en de uitbouw van een rijke bibliotheek, die haar collectiedomein geleidelijk uitbreidt. De fototheek van het CEGESOMA was, wat de Tweede Wereldoorlog betreft, van bij het begin één van de rijkste in Europa. De jongste jaren kende de fototheek een flinke uitbreiding. De digitalisering van de collectie, die in de jaren 1990 begon, kwam in een versnelling terecht na 2000.

Om de banden met het academisch milieu te versterken, organiseert het Centrum sinds de jaren 1980 maandelijkse seminaries en vanaf 1990 internationale colloquia. Het Centrum werkt meer en meer eigen onderzoeksprojecten uit.

Het Soma was van 1993 tot 2004 gevestigd in het Résidence Palace. Op 10 januari 1997 verandert het NCWOII zijn naam in Studie- en Documentatiecentrum Oorlog en Hedendaagse Maatschappij (CEGESOMA). Het perspectief verruimt dan tot de geschiedenis van de twintigste eeuw.

In 2000 wordt het Soma samen met het Rijksarchief en de Koninklijke Bibliotheek verbonden aan de “Documentatiepool” van het Federaal Wetenschapsbeleid. Zoals bepaald in de betrokken regelgeving wordt de Algemeen Rijksarchivaris dan ook lid van de Wetenschappelijke Commissie en het Beheerscomité van het Soma.

Op 1 januari 2016 wordt het centrum onder zijn nieuwe naam “Studiecentrum Oorlog en Maatschappij” als vierde operationele directie geïntegreerd (OD4) in het Rijksarchief.  

1356 strekkende meter papieren archief, 165 steekkaartenbakken en 4675 microfilms uit de periode 1914-2000 vormen de archiefcollectie van het CegeSoma. De collectie bestaat uit archief van privépersonen, van private organisaties, van organen en individuen betrokken bij de collaboratie, van verzetslui en verzetsorganisaties, van officiële instellingen en diensten die functioneerden tussen 1939 en 1946 en uit microfilms en fotokopieën van archief over België uit buitenlandse depots. Enkele archieven zijn digitaal beschikbaar.

De collectie heeft een archivistische ordening: ze is verdeeld in 17 groepen van gelijkaardige archiefvormers :

  • Archieven en documenten van geallieerde overheden in en bevoegd voor België tijdens de bevrijding en in de onmiddellijke naoorlogse periode, en van geallieerde legers
  • Archieven en documenten van officiële instellingen en organisaties (exclusief de instellingen functionerend te Londen in 1940-44)
  • Archieven en documenten van politieke partijen, bewegingen en groepen
  • Organisaties van algemeen nut, private verenigingen en Vaderlandslievende Verenigingen
  • Archieven en documenten van vakbewegingen
  • Archieven en documenten van het Belgisch leger (exclusief Groot-Brittannië)
  • Archieven en documenten van en over jeugdbewegingen
  • Archieven en documenten van militaire collaboratieformaties
  • Archieven en documenten van en betreffende de krijgsgevangenschap
  • Archieven en documenten van en over Belgische instellingen en Belgen in Groot-Brittannië en in Frankrijk
  • Archieven en documenten van de Duitse bezettende overheid en civiele instellingen en betreffende de Wehrmacht
  • Archieven en documenten van en over Belgische verzetsbewegingen
  • Archieven en documenten van en over inlichtings- en actiediensten
  • Archieven en documenten van en over Belgische ondernemingen en financiële instellingen, hoofdzakelijk tijdens de bezetting
  • Documentencollecties, onderzoeksfondsen en enquêtes
  • Buitenlandse archiefreeksen en -documenten m.b.t. België en over die landen zelf (behalve Duitsland) en archieven van internationale organisaties en internationale rechtbanken
  • Persoonsarchieven

De bestanden laten onderzoek toe over heel verschillende thema's, in de eerste plaats over de Tweede Wereldoorlog: de Duitse bezettingspolitiek, het verzet, de collaboratie, het beleid van de Belgische overheden, de Jodenvervolging, de Londense regering. Ook voor de naoorlogse periode is onderzoek over een brede waaier van onderwerpen mogelijk. In de eerste plaats over oorlogsgerelateerde fenomenen: bevrijding, repressie, naoorlogse politiek, terugkeer uit Duitsland, verwerking van de oorlog in de media. Over maatschappelijk-politieke vraagstukken zoals extreemrechts, mensenrechten, de vredesbeweging en derdewereldproblematiek kan de onderzoeker eveneens materiaal vinden.

Drie types archiefcollecties hebben een apart karakter. Rond bepaalde thema's werden documentaire bestanden aangelegd, vaak met een onderzoeksfinaliteit. Voorbeelden zijn de door het Centrum uitgevoerde enquêtes “Geestelijken tijdens WO I” en de verplichte tewerkstelling, en de collecties die aan de basis liggen van de BRT- en RTBF- uitzendingen over de Tweede Wereldoorlog.

De microfilms van buitenlands archief hebben geen Belgische maar buitenlandse archiefvormers en betreffen België. Voorbeelden zijn de 'German Records Microfilmed at Alexandria', Duitse documenten over België na 1945 gemicrofilmd in de USA.

In meer dan 2700 dagboeken en manuscripten vertellen mensen en personaliteiten hun ervaringen met de Tweede Wereldoorlog (vlucht, achttiendaagse veldtocht, krijgsgevangenschap, dagelijks leven, collaboratie, verzet, deportatie en bevrijding), mar ook met de Eerste Wereldoorlog, de (de)kolonisatie enz.

Beeld en geluid

De fototheek: Het grootste deel van de fotocollectie komt van het persagentschap SIPHO dat actief was in België tussen 1930 en 1944. De directeur ervan werd in 1946 veroordeeld voor collaboratie. In het kader van die veroordeling werden de foto’s in beslag genomen en in 1970 overgedragen aan het CegeSoma. Deze belangrijke collectie (300.000 stuks), die betrekking heeft op België en het buitenland, werd regelmatig verrijkt met nieuwe aanwinsten zoals de foto's van Otto Kropf (dagelijks leven in het bezette België), van Raphaël Algoet (over de bevrijding van de kampen in 1945), van André Cauvin (over Congo) en foto's uit privébestanden die voornamelijk betrekking hebben op de Grote Oorlog en de Tweede Wereldoorlog, evenals op de Belgische kolonisatie en de jaren 1950. Sinds 1998 wordt de fotoverzameling systematisch gedigitaliseerd. Meer dan 300.000 foto's zijn geïnventariseerd en gescand en kunnen via de online catalogus bekeken worden.

De affiches: Sinds zijn oprichting in 1969 heeft het CegeSoma een belangrijke affichecollectie opgebouwd, waarvan een groot deel met betrekking tot de Tweede Wereldoorlog. Ze bevat aanplakbiljetten uitgaande van de Belgische administratie en documenten in het kader van de Duitse en de geallieerde (Britse en Canadese) propaganda. Maar eveneens andere thema's komen aan bod: communistische propaganda, cinema, koloniale propaganda, de jaren dertig, Rexisme, pacifisme, de Koude Oorlog en de Europese eenmaking. Ook een deel van de collectie van de beroemde tekenaar Wilchar uit de jaren dertig en veertig maakt deel uit van ons affichebestand. Op dit ogenblik telt onze collectie bijna 3.000 affiches. De affiches worden systematisch gescand en in onze beeldbank (Pallas) ingevoerd. De affiches raadplegen

De videotheek: De videotheek van het CegeSoma bestaat uit ongeveer 600 videobanden. Ze komen in hoofdzaak van de documentaires van de VRT en de RTBF over de Tweede Wereldoorlog (uitzendingen van Maurice De Wilde over de vooroorlogse periode en de bezetting, de reeksen over het verzet en het dagelijks leven, de reeks Jours de Guerre enz.). De collectie wordt thematisch verbreed met onder meer de hele reeks 'Inédits' van de RTBF. De collectie bevat tevens een groot aantal DVD's. De video's raadplegen

De geluidsarchieven: Deze collectie omvat 4.500 langspeelplaten van Zender Brussel en Radio Bruxelles, die tijdens de bezetting het radio-monopolie hadden. Een ander deel is afkomstig van de Belgische radio uit Londen en New York. Het CEGESOMA bewaart een origineel en een kopie op cassette (resultaat van een samenwerking met de VRT). Op basis van dit materiaal werden twee geluidsdocumenten samengesteld in samenwerking met de BRT en het Gemeentekrediet : België beeft en… buigt (over het vooroorlogse België) en België bezet en bevrijd (over de bezetting en de bevrijding). De geluidsarchieven raadplegen

De interviews: Het CegeSoma beheert een imposante en gevarieerde collectie interviews. De eerste dateren van de vroege jaren zeventig. De collectie omvat:
- 1.800 opnames van interviews met verzetslui, collaborateurs en andere getuigen van de Tweede Wereldoorlog, afgenomen door onderzoekers van het Centrum (volledig gedigitaliseerd);
- 700 interviews afgenomen door journalisten van RTBF (voor de reeks Jours de Guerre);
- de interviews afgenomen door de ploeg van Maurice De Wilde (VRT) voor zijn tv-uitzendingen over collaboratie, repressie en verzet;
- 1.200 gesprekken over het dagelijks leven in België tijdens de besetting, opgenomen van 1984 tot 1998 voor een enquête onder leiding van professor Jacques Lory (UCL).
De interviews afgenomen door onderzoekers van het Cegesoma raadplegen

Bibliotheek

De bibliotheek bestaat uit ruim 90.000 boeken en brochures, meer dan 4.000 titels van periodieken en kranten en een grote collectie persknipsels. Het collectieprofiel was aanvankelijk toegespitst op de Tweede Wereldoorlog. De bibliotheek van de Informatiedienst van de regering in Londen en de collaboratiepers die door het gerecht na de Tweede Wereldoorlog in beslag werden genomen, vormen de basis van de collectie. De lacune die bij de start in 1969 bestond, wordt geleidelijk weggewerkt, vooral met giften. Tegelijk kocht de bibliotheek systematisch de nieuw verschenen publicaties over België en de Tweede Wereldoorlog aan.

Vanaf de jaren 1990 werd het collectiedomein chronologisch en thematisch verbreed. De bibliotheek verwerft publicaties over de mondiale politieke en culturele geschiedenis tijdens de korte twintigste eeuw : van de Eerste Wereldoorlog tot de jaren 1970. Binnen dit brede veld ligt het accent op conflictgebonden thema's met actualiteitswaarde zoals: nationalisme, etniciteit, racisme, migratie, communisme, extreem-rechts, kolonisatie/dekolonisatie en volkerenmoord.

De bibliotheekcatalogus van het CegeSoma is raadpleegbaar via Pallas.

Directeur ff : Fabrice Maerten.

Algemene Diensten

Personeel, gebouw en vzw De Vrienden van het SOMA: Isabelle Ponteville.

Secretariaat : Karima Richa, Lutgart Van Daele.

ICT : Steven Langenaken, Maurice Engelaer.

Communicatie :  Anne Bernard, Isabelle Ponteville.

Onderhoud : Léo Baudelet, Fouzia Mahi, Abdennasser Sari.

 

Academische activiteiten en Publieksgeschiedenis

Hoofd afdeling Academische activiteiten: Nico Wouters.

Hoofd afdeling Publieksgeschiedenis : Chantal Kesteloot.

Assistente : Isabelle Delvaux.

Conferenties, projecten en colloquia: Chantal Kesteloot, Nico Wouters, Dirk Luyten.

Redactie publicaties : Alain Colignon, Lieven Saerens.

Tekstverwerking en lay-out : Anne Bernard .

Wetenschappelijke projectmedewerkers : Margot Brulard, Tamar Cachet, Anne Chardonnens, Charlotte Hauwaert, Jill Hungenaert, Julie Maeck, Vincent Scheltiens, Sophie Soukias, Veerle Vanden Daelen, Karla Vanraepenbusch, Florent Verfaillie, Jan Julia Zurné.

 

Documentatie en Digitalisering

Hoofd afdeling Documentatie: Fabrice Maerten.

Hoofd afdeling Digitalisering : Florence Gillet.

Assistent afdeling Documentatie : Mathieu Roeges.

Correspondentie en informatieverstrekking : Alain Colignon, Lieven Saerens, Dirk Martin.

Archief : Anne Bernard, Gerd De Coster, Lieven Saerens.

Bibliotheek : Alain Colignon, Hilde Keppens, Kathleen Vandenberghe, Mania Kozyreff

Images et sons : Florence Gillet, Isabelle Sampieri, Anne Bernard.

Leeszaal : Somaya Bounekoub, Gerd De Coster, Hilde Keppens, Abdennasser Sari, Kathleen Vandenberghe.

Belgradodepot : Mathieu Roeges, Kathleen Vandenberghe, Abdennasser Sari.

Digitalisering : Florence Gillet, Gerd De Coster, Dirk Luyten, Lieselot Cornelis, Moussa Lasouad, Nicole Meganck, Isabelle Sampieri.

Het CegeSoma is in Anderlecht gelegen, vlakbij de Zuidlaan en op vijf minuten (te voet) van het internationale treinstation Brussel-Zuid.

Te voet

Neem de uitgang Zuidertoren/Tour du Midi, volg de straat die links van de toren loopt, kruis de boulevard en het Bara-plein. Neem daarna de eerste straat rechts: Zelfbestuurstraat/Rue de l'Autonomie. Het CegeSoma bevindt zich op het einde van deze straat aan uw linkerkant: Luchtvaartsquare/Square de l'Aviation, op het nr. 29.

Openbaar vervoer

  • Metro: Station Zuid op lijn 2 of op lijn 6
  • Trein: Station Brussel Zuid
  • Tram:
    - Zuidstation: lijnen 3, 4, 51, 81, 82, 83
    - Station Lemmonnier: lijnen 3, 4, 51, 81, 82, 83 (Zuidlaan en Poincarélaan oversteken)
  • Bus: Zuidstation: lijnen 27, 49, 50, 78 en een aantal lijnen van De Lijn en de TEC

Auto

Parkeren op de Zuidlaan is mogelijk, maar de plaatsen zijn beperkt en parkeren is niet zonder risico.

Toegang voor personen met beperkte mobiliteit (PBM)

Het Rijksarchief verbindt zich ertoe de toegang tot al zijn leeszalen en andere openbare ruimtes te garanderen voor alle gebruikers. In dit kader werden de voorbije jaren reeds aanpassingen aan de gebouwen uitgevoerd zoals aangepaste toiletten voor personen met beperkte mobiliteit, de beschikbaarheid van oprijplaten voor rolstoelen, etc. Hebt u concrete vragen rond de toegang tot het CegeSoma? Contacteer ons via telefoon op 087 55 43 77 of via e-mail.

Deze pagina delen:
www.belspo.be www.belgium.be e-Procurement