Rijksarchief in België

Ons collectief geheugen !

FR | NL | DE | EN
Menu

Rijksarchief te Leuven

Texte petit  Texte normal  Texte grand

Contact:

Vaartstraat, 24
3000 Leuven
  Hoe te bereiken ?

T : +32 (0)16 31 49 54
F : +32 (0)16 31 49 61
rijksarchief.leuven@arch.be

Openingsuren:

  Bekijk hier alle sluitingsdagen

Sluitingsdagen: een overzicht

1. Het Rijksarchief te Louvain-la-Neuve is uitzonderlijk gesloten op donderdagvoormiddag 7 december 2017. De leeszaal is die dag open van 14u tot 16.30u.
2. Het Rijksarchief te Bergen is uitzonderlijk gesloten op dinsdag 19 december 2017.
3. Alle leeszalen van het Rijksarchief zijn gesloten van 25 december 2017 tot en met 1 januari 2018.
4. In het Algemeen Rijksarchief wordt begin 2018 uitzonderlijk een extra uitgebreide bestandscontrole gehouden en is de leeszaal bijgevolg gesloten van 8 tot en met 19 januari 2018.

11/12/2017 - Digitalisering
Online zoeken naar archieven: technische storingen mogelijk

De voorbije weken werden noodzakelijke aanpassingen doorgevoerd aan onze zoekrobotten en werd onze serverinfrastructuur vernieuwd. De aanpassingen en vernieuwingen hebben de surfsnelheid opmerkelijk verbeterd, maar er zijn nog verdere aanpassingen nodig aan de gebruikersinterfaces. Dank voor uw geduld en uw begrip.

Op 19 oktober 2017 werd de European Disability Card officieel gelanceerd in België. De houder van deze kaart heeft recht op een aantal voordelen op het vlak van cultuur, vrijetijdsbesteding en sport. Het Rijksarchief is partner van het project en verleent de houders van de kaart gratis toegang tot alle leeszalen.

Het Fonds Baillet Latour steunt, via de Koning Boudewijnstichting, de bewaring, valorisatie en restauratie van belangrijk Belgisch erfgoed. Recent bevestigde het Fonds de financiële ondersteuning van twee nieuwe projecten van het Rijksarchief: de restauratie, digitalisering, ontsluiting en valorisatie van de oorkondenschat van de Graven van Vlaanderen (1086-1559), bewaard in het Rijksarchief te Gent, en de restauratie en valorisatie van de Leuvense universiteitsmatrikels (1453-1794), bewaard in het Rijksarchief te Leuven.

‘Hoe lang moeten we deze documenten bewaren?’ is de meest gestelde vraag aan de archivaris of informatiebeheerder. Het antwoord zit vervat in administratieve, juridische of historisch-wetenschappelijke redenen die worden gebundeld in een selectielijst. Steden en gemeenten in Vlaanderen hebben sinds kort een nieuwe versie ter beschikking van de selectielijst voor hun archieven.

25/08/2017 - Archiefbeheer

Op de website van het Rijksarchief is een geactualiseerde versie van de selectielijst voor de archieven van de lokale politie beschikbaar. De vernieuwde selectielijst kwam tot stand dankzij de input en medewerking van tal van politiemedewerkers, en dankzij de gewaardeerde steun van de Vaste Commissie van de Lokale Politie, die ook instond voor de officiële goedkeuring ervan.

In het Rijksarchief te Leuven is het archief van het arrondissementscomité Leuven en de plaatselijke comités van het arrondissement Leuven van Winterhulp geïnventariseerd. Winterhulp was een liefdadigheidsorganisatie die op 29 oktober 1940, tijdens de bezetting, werd opgericht door de secretarissen-generaal.

09/06/2017 - Archiefbeheer

Eind maart 2017 werd een wetswijziging goedgekeurd inzake de organisatie van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten. In de nieuwe wettekst zijn diverse bepalingen i.v.m. het archief van deze diensten opgenomen. Er wordt onder meer voorzien in een verlenging van de termijn waarin de Veiligheid van de Staat haar archief moet overbrengen naar het Rijksarchief, wat het Rijksarchief betreurt. Maar er zijn vanuit archiefperspectief ook positieve signalen op te vangen in dit dossier.

08/06/2017 - Aanwinsten - Leuven

In 1440 organiseerde de Sint-Jorisgilde in Gent een groot schuttersfeest: 580 schutters en meer dan 50.000 kijklustigen zakten hiervoor tussen 5 en 8 juni 1440 af naar Gent. Ook de Sint-Jorisgilde van het bescheiden Liedekerke was ingeschreven, maar hun deelname stuitte op een veto van de delegatie uit Luik. Het vlammend verweerschrift van de Liedekerkenaren werd begin juni 2017 in bewaring gegeven bij het Rijksarchief te Leuven.

16/05/2017 - Digitalisering

Op 16 mei 2017 werd de onlinecollectie historische kadasterplannen en -documenten uit de eerste helft van de 19de eeuw gelanceerd in aanwezigheid van de Minister van Financiën en de Staatssecretaris voor Wetenschapsbeleid. De creatie van het ‘primitief’ (in de zin van ‘eerste’) kadaster in de eerste helft van de 19de eeuw ging gepaard met de opmaak van tienduizenden kaarten en van de ‘processen-verbaal van afpaling van gemeentegrenzen’. Dankzij een scanningsoperatie van Financiën staan al deze stukken nu online, via de zoekrobot van het Rijksarchief. Nieuwsgierig? Bekijk ons filmpje! Overtuigd? Duik online in de collectie (ca. 85.000 beelden)!

04/05/2017 - Divers

Begin 2017 werden binnen het BRAIN-programma van het federaal Wetenschapsbeleid zes nieuwe onderzoeksprojecten geselecteerd waarop het Rijksarchief intekende. In tijden van budgettaire krapte is dit bemoedigend nieuws. De deelname aan BRAIN-projecten is immers een van de weinige mogelijkheden voor het Rijksarchief om bijkomende middelen te verwerven voor de ontwikkeling van wetenschappelijke activiteiten. We zetten voor u de zes nieuwe onderzoeksprojecten op een rijtje.

Vanaf 1 januari 2017 gelden in het Rijksarchief nieuwe openingsuren. We kiezen voor een gedifferentieerde aanpak wat de openingsuren van de verschillende leeszalen betreft. Waarom? De daling van het budget en de inkrimping van het personeelsbestand zijn bepalende factoren. Ook de gewijzigde noden van het publiek en de uiteenlopende regionale of lokale behoeften nopen tot deze keuze.

De vermindering van het aantal openingsuren betekent niet dat de dienstverlening wordt afgebouwd. Ook op weekdagen waarop een leeszaal gesloten is, blijven we beschikbaar (via e-mail of telefoon) voor vragen en opzoekingen, blijven we archieven ontsluiten, blijven we digitaliseren, blijven we publieksevenementen organiseren en blijft onze zoekwebsite search.arch.be online. Leeszaalbezoekers die omwille van de nieuwe regeling niet meer in de mogelijkheid zijn om hun archiefonderzoek uit te voeren, worden uitgenodigd om contact op te nemen met het diensthoofd van het rijksarchief in kwestie.

21/12/2016 - Archiefbeheer

Op 21 december 2016 is in het Belgisch Staatsblad een ministerieel besluit verschenen over de technische voorschriften en normen waaraan archieflokalen van de overheden en openbare instellingen opgesomd in art. 2 § 2, moeten voldoen. Voor het Rijksarchief is de publicatie van dit ministerieel besluit een nieuwe, belangrijke stap in de richting van een sluitend reglementair kader, dat tot doel heeft overheden tot een rationeel archiefbeleid aan te zetten en de duurzame bewaring van maatschappelijk relevante overheidsinformatie te waarborgen.

25/11/2016 - Digitalisering

In 1934 schonk de Nederlandse regering honderden kaarten en plattegronden aan ons land. De collectie bestond vooral uit de plannen van de fortificaties van Zuid-Nederlandse steden, van de 17de eeuw tot de eerste helft van de 19de eeuw. Een 700-tal kaarten uit deze collectie zijn nu toegevoegd aan www.cartesius.be en dus online te bekijken.

Mededeling aan de bezoekers en partners van het Rijksarchief

Het Rijksarchief is zich ervan bewust dat de instelling een belangrijke rol vervult inzake de toegang tot  informatie en archieven. Reeds vele jaren werden aanzienlijke inspanningen geleverd om alle gebruikers een kwaliteitsvolle dienstverlening te bieden. Als gevolg van de daling van het budget en de inkrimping van het personeelsbestand en door de gewijzigde noden van het publiek, zal het Rijksarchief zich de komende maanden evenwel genoodzaakt zien om die dienstverlening op een andere manier in te vullen. De heroriëntatie zal de komende weken worden voorbereid. Verschillende opties liggen nog open, maar het is reeds duidelijk dat er gevolgen zullen zijn voor de openingstijden van de studiezalen. We informeren u zo snel mogelijk over de beslissingen die in dat verband zullen genomen worden.

Karel Velle
Algemeen Rijksarchivaris

04/10/2016 - Publicaties

U bent nieuwsgierig naar de geschiedenis van uw huis of van ander privévastgoed? In september 2016 verscheen een boek van Laurence Druez, werkleidster bij het Rijksarchief te Luik, dat onderzoekers die de geschiedenis van een woning willen achterhalen wegwijs maakt in de talloze bronnen die in dit verband worden bewaard, onder meer bij het Rijksarchief.

Vrijwilliger in het Rijksarchief? Bekijk het filmpje en krijg de smaak te pakken!

De vrijwilligers van het Rijksarchief zetten zich via projecten zoals Demogen en Notarius dag in dag uit enthousiast in om eindeloze reeksen genealogische bronnen en notarisakten te analyseren en in te voeren in databanken. Het resultaat van hun werk wordt verwerkt in de zoekrobot Zoeken naar Personen en geraadpleegd door genealogen in binnen- en buitenland. Ook voor het wetenschappelijk onderzoek is de verzameling van “new data” van onschatbare waarde. Bekijk het filmpje waarin enkele vrijwilligers zelf uitleggen hoe ze te werk gaan en waarin voor hen de waarde van hun monnikenwerk schuilt. Professor Koen Matthijs van de KU Leuven licht op zijn beurt toe hoe dataverzameling cruciaal is voor zijn vakgebied, de historische demografie.

 Klik hier om het filmpje over de vrijwilligers van het Rijksarchief te bekijken.

07/07/2016 - Digitalisering - Divers
Instructiefilmpje over de zoekrobotten van het Rijksarchief online!

Het Rijksarchief bewaart meer dan 315 kilometer archief. Jaarlijks komt daar, na selectie, meer dan 10 km bij. Hoe begin je te zoeken in die onvoorstelbare berg informatie? Hét werkinstrument om je op weg te helpen is de zoekwebsite http://search.arch.be. In deze instructievideo krijg je, na een korte voorstelling van het Rijksarchief, heel concrete tips over hoe je het maximale uit de zoekrobotten van het Rijksarchief kan halen.

 Klik hier om de instructievideo te bekijken via YouTube

06/07/2016
Gevangenisarchieven geven hun geheimen prijs

Science Connection, het magazine van het Federaal Wetenschapsbeleid, heeft zopas nr. 51 (juni-juli 2016) uitgebracht met allerhande nieuws over en van de 10 federale wetenschappelijke instellingen. Op blz. 4 vindt u een artikel over het gevangenisarchief dat in het Rijksarchief kan worden geraadpleegd. De inventarissen van de gevangenissen van Charleroi, Bergen, Verviers, Hoei, Dinant, enz. zijn te koop in de archiefwinkel van het Algemeen Rijksarchief .

Klik hier om Science Connection nr. 51 (juni-juli 2016) gratis te downloaden

20/05/2016 - Digitalisering

De afgelopen jaren heeft het Rijksarchief meer dan 27.000 parochieregisters gedigitaliseerd en online gezet, goed voor meer dan 5,8 miljoen pagina’s. En sinds de update van 19 mei 2016 zijn daar nog eens 1.472 parochieregisters bijgekomen, goed voor zo'n 500.000 pagina's! Tussen de nieuwe registers zitten enkele grote reeksen, zoals 803 parochieregisters van Brugge, 211 van Mechelen en 88 van Aat. Ontdek de volledige lijst!

11/04/2016 - Digitalisering

België beschikt over een unieke reeks registers met bevolkingsstatistieken over de periode 1841-1976. Nergens in Europa zijn er zulke oude, gedetailleerde bevolkingscijfers beschikbaar. In 2001 kwamen de registers in het Rijksarchief terecht. Ze werden integraal gedigitaliseerd, ontsloten via een databank en zopas online gezet.

21/03/2016 - Digitalisering - Leuven - ARA

Eind augustus 2015 ging www.cartesius.be online. Duizenden oude kaarten en luchtfoto's werden zo met een muisklik toegankelijk. Meer dan 100.000 unieke bezoekers raadpleegden intussen de website, een groot succes. Uit de collectie van het Rijksarchief zijn via Cartesius een 4000-tal kaarten te raadplegen: een aantal dat blijft aangroeien. Onlangs werd ook één van onze cartografische topstukken, het kaartboek van de abdij van Averbode, raadpleegbaar via Cartesius.

25/02/2016 - Publicaties

Het Algemeen Rijksarchief heeft een repertorium heruitgegeven dat een overzicht biedt van alle parochies van de Oostenrijkse Nederlanden, de prinsdommen Luik en Stavelot-Malmédy, en het hertogdom Bouillon in 1787.

In 2009 keurde het Rijksarchief een eerste selectielijst OCMW's goed, geldig voor Vlaanderen. De selectielijst werd opgesteld door een VVBAD-werkgroep die sinds 2004 geregeld samenkomt en waarin het hele archiefveld is vertegenwoordigd. De werkgroep voltooide in september 2015 een nieuwe versie van de selectielijst OCMW’s, nu online beschikbaar. In het voorjaar van 2016 zullen de rijksarchieven in Vlaanderen de verantwoordelijken voor de OCMW-archieven uitnodigen voor een infosessie hierover.

03/12/2015 - Digitalisering
Update van 1 miljoen pagina’s Burgerlijke Stand

* Toevoeging van nieuwe gemeenten, aktetypen of jaren voor alle provincies.
* Verbetering van fouten in de beschrijvingen + toevoegen van ontbrekende pagina’s.
* Terbeschikkingstelling van de jaren 1914 en 1915.

Enkele steden/gemeenten die ofwel volledig nieuw beschikbaar zijn of waar er nieuwe aktetypen of jaren bij komen:
* Vlaanderen: Boutersem, Erembodegem, Hamme, Kemmel, Lochristi, Mechelen, Moelingen,Tollembeek, Waregem, Zelzate,…
* Brussel: Brussel, Etterbeek, Schaarbeek, Watermaal-Bosvoorde,…
* Wallonië : Ath, Cheratte, Froidmont, Izier, Landenne, Luik, Namen, Neufvilles, Ramelot, Tubeke,…

Veel succes met de opzoekingen in http://search.arch.be!

De (voormalige) provincie Brabant oefende een administratief toezicht uit op de giften en legaten aan kerkfabrieken, burelen van weldadigheid/OCMW’s, gemeenten of hulporganisaties zoals het Rode Kruis. De dossiers over deze giften en legaten vormen geschikt studiemateriaal voor de geschiedenis van het schenken aan en steunen van goede doelen. De analyse ervan door vrijwilligers leverde 3.542 nieuwe namen op in de zoekrobot ‘Zoeken naar Personen’.

Elk jaar opnieuw verwelkomt het Rijksarchief enkele studenten van de interuniversitaire Master na Master Archivistiek voor een stage. Als de stage een inventarisatieopdracht is, spoort het Rijksarchief hen aan om hun werkstuk te publiceren: een win-win. Zo is nu de inventaris van het archief van de schepenbank van Walshoutem verschenen.

06/08/2015 - Publicaties

Huizenonderzoek wint almaar aan populariteit, niet alleen bij architectuurhistorici, ook bij wie een sterke band heeft met zijn of haar eigen woning. Wie dit onderzoeksterrein wil verkennen, kan terecht bij het Rijksarchief, dat hierover talloze bronnen bewaart. Opzoekingen in dit soort bronnenmateriaal vergen evenwel een flinke dosis geduld. Hierbij een korte leidraad...

22/07/2015 - Digitalisering

Het Rijksarchief bewaart een grote collectie kaarten en plattegronden, waarvan sommige meer dan 500 jaar oud zijn. 112.419 exemplaren werden reeds gedigitaliseerd, en 77.894 daarvan kunnen geraadpleegd worden in de digitale leeszaal van het Rijksarchief. Via www.cartesius.be is een deel (31.923 kaarten) ook online toegankelijk.

In 1995 werd de unitaire provincie Brabant gesplitst in de nieuwe provincies Vlaams- en Waals-Brabant en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Dat deze verdeling het niet eenvoudig maakt om informatie over de oorspronkelijke provincie terug te vinden, spreekt voor zich. Het archief dat destijds nog administratief nut had, werd immers verdeeld over de verschillende rechtsopvolgers van de unitaire provincie Brabant. Het Rijksarchief doet al een aantal jaren belangrijke inspanningen om dit ‘archiefkluwen’ te ontwarren.

09/06/2015 - Inventarisatie - Aanwinsten

De medewerkers van het project SATURN hebben al bijna 9 km archief van de FOD Financiën laten vernietigen of overbrengen naar verschillende rijksarchieven. De eerste inventarissen, waaronder enkele toegangen op de archieven van de hypotheekkantoren, zijn gepubliceerd. Benieuwd wat u in hypotheekarchief kan terugvinden en hoe u ermee aan de slag kan?

Blokken in het Rijksarchief?

Juni betekent… examens. Op zoek naar een rustige plek om samen met anderen te studeren? Wees welkom in één van onze volgende leeszalen in Brussel ( Algemeen Rijksarchief, Rijksarchief te Brussel /Anderlecht), Vlaanderen (Antwerpen-Beveren, Brugge, Gent, Hasselt, Kortrijk, Leuven) of Wallonië (Aarlen, Bergen, Louvain-la-Neuve, Luik, Namen). Studenten betalen voor een jaarkaart € 10,00, maar krijgen daarvoor de luxe van een studiezaal, waar een sfeer van historisch onderzoek hangt!

SATURN & MONETA: nieuws over onze bestaande en nieuwe archiefprojecten met betrekking tot de FOD Financiën

De projectmedewerkers van SATURN – de ‘archiefploegen Financiën’ – hebben al bijna 9 km archief van de FOD Financiën laten vernietigen of overbrengen naar verschillende rijksarchieven. De eerste inventarissen, waaronder enkele toegangen op de archieven van de hypotheekkantoren, zijn gepubliceerd. Benieuwd wat u in hypotheekarchief kan terugvinden en hoe u ermee aan de slag kan? We geven u enkele onderzoektips. Om naast de specifieke inventarissen ook een algemeen overzicht te kunnen bieden van het archief van de centrale diensten van de FOD Financiën, wordt sinds april 2015 aan een archiefgids, getiteld MONETA, gewerkt.

  MONETA: een archiefgids over de archieven van de FOD Financiën
  SATURN: onderzoektips voor hypotheekarchief

Deze inventaris kwam tot stand in het kader van een stage Archivistiek (VUB) in het Rijksarchief Leuven. Ideaal materiaal voor heemkundigen, genealogen, … die met dorpsgeschiedenis bezig zijn.

Met de alsmaar toenemende digitale dienstverlening van archiefinstellingen groeide binnen de Europese archiefgemeenschap de behoefte om haar ervaring en deskundigheid te bundelen in een pioniersproject, namelijk de uitbouw van een gemeenschappelijk archievenportaal. Het Rijksarchief doet mee aan dit APEx-project en neemt de coördinatie van de Belgische bijdragen op zich door andere Belgische archiefinstellingen uit te nodigen om mee te bouwen.

04/05/2015 - Divers - Kortrijk - Leuven
Vrijwilligersproject 'Notarius' gaat van start

De rijksarchieven te Kortrijk en Leuven starten met de nadere ontsluiting van hun notariaatsarchief, gestroomlijnd in het vrijwilligersproject Notarius. Notarissen moeten volgens de wet op het notarisambt hun minuten na 75 jaar overdragen aan het Rijksarchief, wat een bijzonder rijke collectie oplevert. Daarnaast beheert het Rijksarchief een grote verzameling notariaatsarchief die dateert uit de periode vóór de aanhechting bij Frankrijk (1795). Alles bij elkaar gaat het voor Leuven en Kortrijk alleen al om meer dan 2 strekkende km archief.

27/03/2015 - Archiefbeheer - Aanwinsten

Het Rijksarchief verwerft de laatste jaren meer en meer parochiearchieven. De regionale verschillen in frequentie en omvang van kerkelijke aanwinsten zijn aanzienlijk, maar het fenomeen is in heel België merkbaar. In samenspraak met de bisdommen, en met de hulp van vele vrijwilligers, werkt het Rijksarchief mee aan lange termijn oplossingen. Een blik op het bisdom Gent leert dat dit tot mooie resultaten kan leiden.

De inventaris van het archief van de oude universiteit Leuven (1425-1797), grotendeels bewaard in het Rijksarchief te Leuven, is nu ook in een Nederlandse vertaling beschikbaar en online raadpleegbaar.

19/02/2015 - Divers
Procesdossiers en de Bibliografie van de Geschiedenis van België in 'Science Connection'

Het Rijksarchief bewaart vele honderden meters procesdossiers, verspreid over zijn verschillende vestigingen in België. Ontsluiting en valorisatie van dit interessante bronnenmateriaal heeft sinds kort een nieuwe adem gevonden, die wordt toegelicht in het laatste nummer van Science Connection (p. 28 t/m 30). En ook de Bibliografie van de Geschiedenis van België, sinds 2012 gerealiseerd binnen het Rijksarchief, komt aan bod, op p. 20 t/m 23.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd grote schade aangericht aan privébezittingen, waarvoor nadien schadevergoeding kon worden aangevraagd. Het Rijksarchief bewaart honderdduizenden van dergelijke ‘oorlogsschadedossiers'. De dossiers bevatten een schat aan unieke en gediversifieerde informatie, die ongetwijfeld talrijke onderzoekers – zowel vakspecialisten als het grote publiek – van waarde kan zijn.

Jaar in jaar uit geeft het Rijksarchief archiefstukken in bruikleen voor tentoonstellingen in binnen- en buitenland. Enkele prestigieuze bruiklenen van de Rijksarchieven in Gent, Leuven en Antwerpen vormen dé gelegenheid om deze activiteit ‘in de marge’ onder de aandacht te brengen.

Archiefselectie is een belangrijke uitdaging, ook voor steden en gemeenten. De bestaande selectielijsten voor Vlaamse gemeenten uit de jaren 1980-1990 waren als gevolg van wettelijke, organisatorische en technologische (r)evoluties dringend aan vernieuwing toe. Een VVBAD-werkgroep zette zich aan het werk en op 11 juli 2014 werd de nieuwe versie van de selectielijst voor gemeenten goedgekeurd door de algemeen rijksarchivaris.

01/09/2014 - Digitalisering - Leuven

Meer dan honderd vrijwilligers hebben de voorbije zeven jaar in het Rijksarchief te Leuven, van thuis uit en in diverse Vlaams-Brabantse gemeentehuizen meegewerkt om bijna 300.000 Vlaams-Brabantse huwelijksakten uit de 'lange negentiende eeuw' in te voeren in de zoekrobot Zoeken naar personen van het Rijksarchief.

Het Rijksarchief is al zijn enthousiaste vrijwilligers bijzonder erkentelijk voor de voltooiing van dit monnikenwerk!

09/05/2014 - Leuven

UNESCO nam in 2013 het archief van de oude universiteit Leuven (1425-1797), deels bewaard in het Rijksarchief te Leuven en deels in de KULeuven, op in het Memory of the World Register. Op 8 mei 2014 vierden het Rijksarchief te Leuven en de Alma mater deze bijzondere erkenning met een academische zitting waarop de UNESCO-oorkonde officieel werd overhandigd.

04/03/2014 - Divers

Op 27 januari 2014 trad het Koninklijk besluit in werking dat een wijziging inhoudt van de regels rond raadpleging van de bevolkings- en vreemdelingenregisters.

Wat verandert er voor u als lezer/klant/partner van het Rijksarchief?

Inventarissen Leuvense parochies

U kan de inventarissen van de archieven van de Leuvense parochies Sint-Michiels, Sint-Kwinten, Sint-Geertrui, Sint-Jacobs en Sint-Martinus Wilsele gratis downloaden. Liever een papieren exemplaar? Vraag ernaar in de leeszaal van het Rijksarchief te Leuven.

Een jong Rijksarchief

Het Rijksarchief te Leuven kent geen formeel oprichtingsbesluit. De eerste expliciete aanwijzing komt voor in het Ministerieel Besluit van 17 december 1999, dat voorziet in de oprichting van een nieuwe afdeling Vlaams-Brabant. De oprichting is een gevolg van de splitsing van de provincie Brabant in 1995. De wet van 5 Brumaire jaar V verordent immers dat in elke hoofdplaats van een departement, de voorloper van de huidige provincies, een archiefbewaarplaats moet opgericht worden. Voorheen werden de archieven van de unitaire provincie Brabant bewaard in het Algemeen Rijksarchief te Brussel.

Een oud gebouw: het Villerscollege

Het Rijksarchief te Leuven betrekt een gedeelte van het Villerscollege, een prachtig geklasseerd gebouw in de Vaartstraat (dichtbij het station en de Grote Markt). Oorspronkelijk was het gebouw, opgetrokken in 1757-1764, een refugehuis van de abdij van Villers (in Waals Brabant). Tussen 1991 en 2001 werd het  volledig  gerenoveerd  en in 2011 werd het nieuwe archiefmagazijn in gebruik genomen. Dit archiefmagazijn werd achter het Villerscollege gebouwd en biedt plaats aan meer dan 50 kilometer archief.

Literatuur

  • Van Buyten L., Caudron J., Baelus P., Put E., Daniëls A., Maertens S., Deconinck K., Het Villerscollege te Leuven : Geschiedenis, restauratie, bestemming, Algemeen Rijksarchief, Brussel, 2002, 69 p.

Maak in de volgende filmpjes kennis met het Rijksarchief te Leuven!

Het Rijksarchief te Leuven bewaart in hoofdzaak overheidsarchieven afkomstig uit de provincie Vlaams-Brabant: archieven van rechtbanken, notarissen, gevangenissen, gemeenten, enz. De voornaamste middeleeuwse en vroegmoderne archieven zijn afkomstig van schepenbanken (de voorlopers van de gemeenten), parochies, abdijen, enz… Daarnaast vindt u in het Rijksarchief te Leuven ook privaatrechtelijke archieven, zoals de archieven van Gaston Eyskens, van brouwerij Stella Artois, van de oude universiteit van Leuven (opgenomen in de UNESCO-lijst van documentair erfgoed), enz…

De meeste van deze archieven zijn vrij raadpleegbaar in de leeszaal. Voor een overzicht van de archieven, per lokaliteit gerangschikt

De referenties verwijzen naar de lijst van inventarissen die vooraan in het archievenoverzicht  is opgenomen. Al deze inventarissen kan u in de leeszaal van het Rijksarchief te Leuven raadplegen. Een aantal ervan is ook online beschikbaar via de zoekrobot Zoeken naar archieven. In de komende tijd zullen nog meer inventarissen worden opgeladen. Heel wat inventarissen kan u overigens nu al gratis in pdf-formaat downloaden.

De collectie van het Rijksarchief te Leuven bestaat uit:

Overheidsarchief ancien régime

Archieven van lokale overheden zijn van groot belang voor de studie van de plaatselijke geschiedenis. Vooral schepenbanken, met een beetje goede wil te omschrijven als voorlopers van de huidige gemeentebesturen, vormden omvangrijke en boeiende archieven. De schepenen spraken recht, zowel in criminele als in burgerlijke zaken, en bezaten ook een aantal administratieve bevoegdheden. De schepenregisters, met daarin de registratie van duizenden akten, vormen een echte goudmijn voor lokale historici. Voor zo goed als alle Vlaams-Brabantse gemeenten is het archief van de schepenbank bewaard. Sommige kregen een afzonderlijke inventaris, andere werden opgenomen in de fondsen 'schepengriffies arrondissement Leuven', ‘schepengriffies arrondissement Brussel' en 'schepengriffies kantons Leuven'.

Daarnaast wijzen we graag op het belang van de archieven van gilden en ambachten, tolkamers en  burgerlijke liefdadigheidsinstellingen. In dat verband verdienen vooral de rijke bestanden 'Commissie Openbare Onderstand Leuven' (1201-1866) en 'Leuvense Weeskamer' (1448-1795) een aparte vermelding. Voor de geschiedenis van Leuven zijn dit fundamentele bestanden.

Overheidsarchief hedendaagse periode

De 19de- en 20ste-eeuwse archieven in RA Leuven zijn vooral afkomstig van gemeenten, rechtbanken en de buitendiensten van de federale overheidsdiensten van Justitie en Financiën.

Het belang van gemeentearchieven moet niet extra beklemtoond worden: de onderzoekwaarde ervan is bekend. Wel is het zo dat de overdrachten erg onregelmatig gebeurd zijn. Sommige gemeenten hebben substantiële hoeveelheden archief overgedragen, voor andere is er dan weer helemaal niets. Naast de archieven van rechtbanken moeten ook die van de strafinstellingen vermeld worden. De gevangenisarchieven van Vilvoorde, Leuven-Centraal en Leuven-Hulpgevangenis bieden talloze onderzoeksperspectieven. Zie de nadere toegangen op gevangenisrollen indien u naar een specifieke persoon op zoek bent. Omwille van de privacy gevoeligheid is de toegang tot het recente materiaal wel beperkt. Meer info hierover vindt u in de modaliteiten van raadpleging van specifieke archieven.

Hetzelfde geldt voor de archieven van de buitendiensten van Financiën (Hypotheekkantoren, Registratie en Domeinen, Kadaster). In de loop van 2014 en 2015 worden belangrijke aanvullende overdrachten verwacht. Nu reeds zijn er voor heel wat registratiekantoren 19de-eeuwse bestanden aanwezig. Vooral de erfenisaangiften worden druk geraadpleegd.

Het archief van de voormalige provincie Brabant wordt hoofdzakelijk in het Rijksarchief te Brussel (Anderlecht) bewaard. Het is een vaak vergeten, maar bijzonder rijk archief, dat ook voor lokale historici (o.a. dossiers hinderlijke bedrijven en bouw- en verbouwingsdossiers openbare gebouwen) en voor genealogen (militieregisters) een schat aan informatie bevat.

Archief van kerkelijke instellingen

RA Leuven bewaart  belangrijke middeleeuwse abdijarchieven, die met hun uitgebreide oorkondenschat en hun beroemde kaartboeken een unieke historische documentatie vormen: Affligem, Kortenberg, Vrouwenpark, enz... Verder zijn er ook nog de archieven van tientallen kloosters en parochies uit heel Vlaams-Brabant. Niet alleen voor de kerkelijke, maar ook voor de sociaal-economische en de culturele geschiedenis van de regio zijn die van cruciaal belang. Het topstuk van de collectie is zonder enige twijfel het prachtige kaartboek van de abdij van Averbode.

Parochieregisters, waarin de pastoors vanaf het einde van de 16de eeuw alle doopsels, huwelijken en overlijdens registreerden, zijn in een afzonderlijke collectie ondergebracht en kunnen in digitale vorm of op microfilm  geraadpleegd worden. Meer informatie vindt u op search.arch.be.

Notariaatsarchief

Notarissen hebben als professionele en officiële schrijvers stapels akten nagelaten. Het oudste notarieel protocol bewaard in het Rijksarchief te Leuven dateert uit 1479. Alleen al uit de vroegmoderne tijd (15de-18de eeuw) zijn meer dan vier miljoen akten overgeleverd. De recente wet op het notariaat leverde bovendien een grote toevloed van 19de- en 20ste-eeuwse notarisarchieven op. In totaal gaat het om circa twee strekkende kilometer archief. De meeste van deze notarisprotocollen zijn enkel formeel beschreven, maar achter deze zakelijke beschrijvingen gaat een boeiende wereld schuil van huwelijkscontracten, verkopen, erfenissen, boedelscheidingen, enz… De akten van minder dan 100 jaar oud zijn niet raadpleegbaar, tenzij met toestemming van een notaris.

Privaatrechtelijke archieven en collecties

Naast overheidsarchief bewaart RA Leuven ook een aantal belangrijke privaatrechtelijke archieven. Een groot deel van het archief van de oude universiteit Leuven is, na de afschaffing  in 1797, in het Rijksarchief terechtgekomen. De kroonjuwelen ervan zijn ongetwijfeld de matrikels of inschrijvingsregisters, waarin de namen opgetekend staan van de duizenden studenten die tussen de 15de en de 18de eeuw aan de alma mater gestudeerd hebben. In 2013 werd dit archief opgenomen in de UNESCO-lijst van documentair erfgoed. Hier kan u enkele belangrijke werkinstrumenten raadplegen:
 

Voor de stad Leuven hebben ook de archieven van brouwerij Artois en van voormalig eerste minister Gaston Eyskens (1905-1988) een grote symbolische betekenis. De meest invloedrijke Belgische politicus van de voorbije eeuw liet ongeveer 60 strekkende meter archief na waarin bijna een halve eeuw nationale politiek weerspiegeld wordt. De archieven van Artois zijn dan weer van cruciaal belang, niet alleen voor de eigen bedrijfsgeschiedenis, maar ook voor andere onderzoekdomeinen. Het beheer van het bijzonder grote netwerk van 'Stellacafés' in het hele land leverde mooie bronnen op.

Andere privaatrechtelijke bestanden zijn dan weer voor een specifieke regio belangrijk, zo bijvoorbeeld de collectie Jules Van de Ven uit Kapelle-op-den-Bos en het familiearchief de Beauffort uit Lubbeek.

De kaartencollectie van het Rijksarchief te Leuven is beperkt. In de verzamelingen van het Algemeen Rijksarchief in Brussel worden duizenden kaarten bewaard die voor de lokale geschiedenis van Vlaams-Brabant van belang zijn. In de leeszaal van het Rijksarchief te Leuven zijn deze kaarten in digitale vorm te raadplegen.

Genealogische bronnen

In de leeszaal van het Rijksarchief te Leuven kan u microfilms raadplegen van de parochieregisters en de registers van de burgerlijke stand van Vlaams-Brabant, Brussel en Waals-Brabant. Ook andere belangrijke genealogische bronnen, zoals bevolkingsregisters en volkstellingen, zijn op microfilm beschikbaar.

De parochieregisters van voor 1796 en een beperkt aantal registers van de burgerlijke stand zijn beschikbaar op search.arch.be:

Raadpleging is gratis, maar wie toegang wil krijgen tot de beelden moet wel over een login en een paswoord beschikken (na keuze van een paswoord ontvangt u een login per e-mail. De applicatie laat toe in/uit te zoomen en contrast en helderheid aan te passen.

Meer uitleg over hoe u best te werk gaat?

Bibliotheken

Het Rijksarchief te Leuven bezit een bescheiden wetenschappelijke bibliotheek die raadpleegbaar is via http://biblio.arch.be.

Daarnaast huisvest het Rijksarchief te Leuven de bibliotheken van de FV-afdeling Leuven en van het Documentatiecentrum van de Provincie Vlaams-Brabant. De eerste (in open rek raadpleegbaar in de studiezaal) focust op familiegeschiedenis in Vlaams-Brabant; het documentatiecentrum (in een afzonderlijk lokaal) bevat dan weer een schat aan informatie voor de lokale en de regionale geschiedenis. Voor meer informatie kan u de online catalogus raadplegen.

Diensthoofd: Eddy Put.

Archivarissen: Marc Carnier, Valerie Vrancken.

Onthaal, leeszaal en magazijnbeheer: Ilse Geudens, Suzanne Jannis, Martine Tuyls.

Onderhoud: Joke Ver Elst.

Met het openbaar vervoer: Het Rijksarchief te Leuven ligt op een kwartiertje stappen van het station. Diestsestraat volgen tot aan het standbeeld van Dorre de Bakker, dan naar rechts afslaan, langs het Gerechtsgebouw naar beneden en het kruispunt over.

Met de wagen: Parkeergelegenheid in het centrum van Leuven is schaars. De parking onder het Ladeuzeplein ligt op vijf minuten wandelafstand: Vanderkelenstraat inslaan; Bondgenotenlaan, Diestsestraat en Rijschoolstraat dwarsen. Het Villerscollege ligt aan de rechterkant.

Toegang voor personen met beperkte mobiliteit (PBM): Het Rijksarchief verbindt zich ertoe de toegang tot al zijn leeszalen en andere openbare ruimtes te garanderen voor alle gebruikers. In dit kader werden de voorbije jaren reeds aanpassingen aan de gebouwen uitgevoerd zoals aangepaste toiletten voor personen met beperkte mobiliteit, de beschikbaarheid van oprijplaten voor rolstoelen, etc. Hebt u concrete vragen rond de toegang tot het Rijksarchief te Leuven? Contacteer ons via telefoon (+32 (0)16 31 49 54) of e-mail.

Deze pagina delen:
www.belspo.be www.belgium.be e-Procurement