Bedrijfsarchieven in West-Vlaanderen

Rijksarchief Brugge, Modern Gemeentearchief Nieuwpoort (nr. 1308)

… op zoek naar de ondernemersgeest

Colloquia

De industrialisatiegeschiedenis van West-Vlaanderen

Van boer tot industrieel, de West-Vlaamse koopmans- en ondernemingsgeest, het "Texas van Vlaanderen"… Dit zijn maar enkele voorbeelden van termen waarmee West-Vlamingen of delen van de provincie getypeerd worden. Dat het gebruik van deze termen historisch gefundeerd is, staat buiten kijf. Het is echter eveneens een vaststaand feit dat er nog te weinig onderzoek werd verricht naar de ontstaansgeschiedenis van deze begrippen.

Bedrijfsarchieven dreigen met veranderingen, zoals fusies, stopzettingen en delokalisaties, verloren te gaan of versnipperd te geraken. Indien we ons niet inzetten voor het behoud van oude bedrijfsarchieven, verliezen we tegelijkertijd een schat aan gegevens over de nog weinig bestudeerde economische ontwikkeling van West-Vlaanderen in het verleden en geven we een belangrijk stuk historisch en cultureel patrimonium op.

Registratie en valorisatie van bedrijfsarchieven als bron voor de studie van de industrialisatie in de provincie West-Vlaanderen

In januari 2004 startte in het Rijksarchief Brugge het project "Registratie en valorisatie van bedrijfsarchieven als bron voor de studie van de industrialisatie in de provincie West-Vlaanderen". De komende jaren wil het project op een gecoördineerde wijze bedrijfsarchieven, die een schat aan informatie bevatten over het bedrijf, de sector, de ondernemer, de werknemer, de consument… in het verleden, opsporen en voor vernietiging behoeden. Het project zal trachten archieven op te sporen en de ondernemer bewust te maken van de waarde van zijn oude bedrijfsdocumenten voor de geschiedenis van de economische ontwikkeling van de regio en de provincie.

Het Algemeen Rijksarchief en Rijksarchief in de Provinciën zet zich reeds jaren in voor het behoud en het beheer van bedrijfsarchieven en wil met initiatieven van registratie, adviesverlening en ontsluiting de valorisatie en het gebruik van deze bronnen voor historisch onderzoek stimuleren. Gelijkaardige initiatieven zagen het licht in onze buurlanden en in andere Belgische regio's en steden (Antwerpen, Vlaams-Brabant en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest). Dit project is belangrijk om de kennis van het industriële, financiële en commerciële verleden van de provincie West-Vlaanderen verder aan te vullen.

Concreet streeft het project ernaar om de bewaring van archieven bij de bedrijven zelf aan te moedigen of om bedrijfsarchieven over te brengen naar het Rijksarchief, om archieven te registreren bij de ondernemingen en in de openbare archiefdepots, om advies te verlenen aan ondernemingen inzake het beheer van hun archieven, om historische documentatie over het West-Vlaamse bedrijfsleven te redden en samen te brengen en om wetenschappelijke bedrijfseconomische geschiedschrijving te stimuleren.

Bedrijfseconomische motieven

Het bedrijfsleven heeft zelf ook belang bij een efficiënt archiefbeheer. Historische informatie kan onder meer aangewend worden in de actuele beslissingsprocessen en het huidige management van het bedrijf, onder meer inzake:
· de profilering van het bedrijf op de markt en de versterking van het imago;
· de bedrijfscultuur en het personeelsbeleid;
· de public relations en marketing (bijv. het aanbieden van een bedrijfsgeschiedenis);
· de communicatie van informatie.

Verscheidene bedrijven (Generale Maatschappij, Bekaert, Tractebel…) hebben reeds het nut van de valorisatie van hun verleden aangetoond met publicaties en de openstelling van hun archieven voor onderzoek.

Wetenschappelijke motieven

Bedrijfsarchieven vormen de neerslag van de dagelijkse bedrijfsactiviteit. Jaarverslagen, personeelsbladen, reglementen, kaarten en plattegronden, foto's…, zijn belangrijke archiefseries en vormen een informatiebron voor talrijke wetenschappelijke disciplines. Ter illustratie:
· Sociaal-economische geschiedenis: Wat is het belang van de ondernemer en de werknemer in de samenleving? Hoe evolueren de producten en de productiviteit? …
· Economische geschiedenis: Wat is de bijdrage van de onderneming aan de economische groei? Hoe is het consumentengedrag geëvolueerd? …
· Industriële archeologie en kunst- en architectuurgeschiedenis: evolutie van de gebouwen en het patrimonium van sommige ondernemingen, geschiedenis van techniek en innovatie…
· Sociale wetenschappen: Hoe beïnvloedt het bedrijf zijn omgeving? Wat zijn de arbeidsverhoudingen en -omstandigheden? …
· Management en bestuurskunde: Wat is het profiel van de ondernemer? Hoe ontwikkelt de bedrijfsstructuur en -organisatie? ...

Een enquête bij de West-Vlaamse ondernemingen...

Archieven vormen het geheugen van de onderneming. Ze kunnen ook de dagelijkse bedrijfsvoering ondersteunen. Nochtans worden ze dikwijls vernietigd of geraken ze in de vergeethoek van een kelder of zolder. Met dit waardeloos oud papier meent men niets te kunnen aanvangen. Wij denken daar anders over. Bedrijfsarchieven die in goede en geordende staat worden bewaard, kunnen een zeer rijk historisch en cultureel patrimonium vertegenwoordigen. Het Algemeen Rijksarchief en Rijksarchief in de Provinciën zet zich reeds jaren in voor het behoud en beheer van bedrijfsarchieven en beschikt ook over een equipe van archivarissen en historici die advies verlenen inzake selectie, inventarisatie en de historische waardebepaling van bedrijfsdocumenten. In het kader van deze valorisatie werkt ze momenteel aan een Gids van bedrijfsarchieven in West-Vlaanderen.

Om deze gids te kunnen realiseren hebben we gegevens nodig over de historische archieven van een maximum aantal bedrijven. Er wordt een enquête verstuurd met vragen over bewaarplaats, toegankelijkheid, omvang en inhoud met de bedoeling deze gegevens samen te brengen in een gids die door vorsers als zoekinstrument kan worden gebruikt. De verzamelde informatie dient strikt wetenschappelijke doeleinden. De voorwaarden tot inzage zijn volledig door de ondernemingen zelf te bepalen. Indien uw bedrijf geen vragenlijst heeft ontvangen en over waardevolle archieven beschikt, nodigen wij u uit om via deze website alsnog te reageren.

Het project biedt eveneens de mogelijkheid aan de ondernemingen om hun historisch archief te deponeren in het Rijksarchief. Op deze manier kunnen deze documenten opengesteld worden voor wetenschappelijk onderzoek, rekening houdend met de wensen van het bedrijf dat zijn archief overdraagt en met de geldende regels inzake de bescherming van de privacy. Op dit moment bewaart het Rijksarchief reeds archiefbescheiden van de Generale Maatschappij, de Nationale Bank, Interbrew, Tractebel…

Het project krijgt de steun vanwege VOKA - Kamer van Koophandel West-Vlaanderen en geniet wetenschappelijke begeleiding van de Universiteit Gent.

In de overtuiging dat dit initiatief bij een breed spectrum van ondernemingen enthousiast zal worden onthaald, danken wij u bij voorbaat voor uw welwillende medewerking.

De economische situatie in West-Vlaanderen medio jaren '50 Brugge (Sint-Andries), Flandria, 1959, p. 15 Brugge (Sint-Andries), Flandria, 1959, p. 1556. Brugge (Sint-Andries, Flandria, p. 261. Rijksarchief te Beveren, archief Flandria Zedelgem.