| Repertorium van lokale en regionale openbare instellingen in Henegouwen en Doornik |
|
(en het Doornikse) tijdens het Ancien Régime 2005 – 2008
Bernard Desmale, diensthoofd, Algemeen Rijksarchief Doornik 2. Doelstelling / inhoud : Er bestaat geen algemeen repertorium dat de voornaamste openbare instellingen van het Ancien Régime in Henegouwen en Doornik (en het Doornikse) herneemt. Nochtans is er geen gebrek aan kenmerkende studies, maar deze zijn vaak verouderd en hun documentatie over het onderwerp is vaak niet langer beschikbaar. Dit geldt zeker voor wat betreft de opslagplaatsen van Bergen en Doornik die bijna volledig werden vernield in 1940. We hebben hier dus met een dubbele doelstelling te maken. Enerzijds de onderzoeker een beknopt overzicht te geven van elke instelling (geschiedenis, organisatie, deskundigheid), anderzijds een kennisstaat opmaken over het onderwerp. Dit vanuit zowel bibliografisch als archivalisch standpunt. Een vijftigtal instellingen werden weerhouden. De beste specialisten namen deel aan het project, waaronder een dertigtal Belgische en Franse onderzoekers. Een repertorium zal worden uitgegeven tegen eind 2008. Dit zal dan worden toegevoegd aan gelijkaardige studies over instellingen in Vlaanderen (1997), Brabant en Mechelen (2000) en Namen die momenteel in voorbereiding zijn. De archieven van de lokale en regionale openbare instellingen van Henegouwen en Doornik (en het Doornikse) tijdens het Ancien Régime werden grotendeels vernield in mei 1940 tijdens een bombardement van het Algemeen Rijksarchief en de gemeentelijke archieven van Doornik. Enkele archieven van deze instellingen worden momenteel bewaard in andere Belgische of buitenlandse opslagplaatsen. Anderen maken dan weer deel uit van familiearchieven die werden overgedragen aan het Algemeen Rijksarchief van Bergen en Doornik. Publicaties die werden uitgegeven voor de Tweede Oorlog en die deel uitmaken van verzamelingen of wetenschappelijke tijdschriften, zowel in Henegouwen als nationaal, kunnen deze lacunes gedeeltelijk opvullen. Het geplande repertorium moet aan de onderzoekers van een vijftigtal instellingen een bronoverzicht geven en een werkmiddel zijn dat hen hiertoe toegang geeft. Het moet correcte informatie geven betreffende de geschiedenis, de organisaties, competenties en de activiteiten van elke instelling zonder het menselijke aspect over het hoofd te zien. Het Algemeen Rijksarchief is sinds 1990 verbonden aan een uitgebreid project met als doel de instellingen van onze oude prinsdommen te beschrijven. Deze studie houdt rekening met de vernieuwing van de problematiek rond de menselijke aspecten van de geschiedenis van de instellingen. Het eerste repertorium betrof de ‘Instellingen van de centrale regering van de Habsburgse Nederlanden’ waarvan de Nederlandstalige versie dateert uit 1994 en de Franstalige uit 1995. De regionale instellingen, oorspronkelijk voorzien in hert eerste repertorium, werden hieruit verwijderd. Bedoeling is dat ze met de lokale instellingen een serie van repertoria zullen vormen per prinsdom. De uitgave over de instellingen van het Ancien Régime in het graafschap Vlaanderen verscheen in 1997. Die over het oude hertogdom Brabant en dat van Mechelen werd in 2000 uitgegeven. Het bestaansrecht van een Henegouws repertorium is des te meer gerechtvaardigd na de vernieling aangericht door het bombardement van 1940. Enkel de archieven van de thesaurie van de graven van Henegouwen, die van de stad Bergen en die van de Etats du Baillage de Tournai-Toruanisis Het Henegouwse repertorium beslaat de periode van de 12de tot het einde van de 18de eeuw. Op die manier is het mogelijk om de ontwikkeling te volgen van elke instelling van bij haar oprichting tot bij haar verdwijnen. Er zijn twee duidelijke delen te onderscheiden. Het eerste omvat het vroegere graafschap Henegouwen binnen de landgrenzen van voor de oorlogen van Lodewijk XIV en het onderzoek van de instellingen na de 17de eeuw. Het tweede deel handelt over Doornik en over het Doornikse die altijd apart waren van Henegouwen tot in 1795 waarna ze werden aangesloten bij het departement van Jemappes. De doelstelling is dubbel. Aan de onderzoekers, al dan niet professionele historici en aan studenten, een werkinstrument geven waarmee ze zich beter kunnen richten tot de verschillende instellingen tijdens het Ancien Régime in het graafschap Henegouwen en de ‘provincie’ Doornik. Vervolgens de archivaris een repertorium bezorgen van de instellingen dat sinds het bombardement van 1940 niet meer bestaat, met uitzondering van enkele schaarse stukken die hij moet identificeren en weer inpassen in de werking van de instelling. De recente Henegouwse geschiedschrijving heeft aangetoond dat de onderzoekers dit gebrek kunnen compenseren door hun toevlucht te nemen tot archieven die buiten de huidige provinciegrenzen worden bewaard. We moeten er ons echter voor hoeden een te starre houding aan te nemen wat betreft de openbare structuren en hun archieven. Vaak komen de activiteiten van een instelling niet in de strikte zin van het woord overeen met een fonds. 3. Colloquia/studiedagen/samenwerkingsverbanden rond dit thema: / 4. Publicaties en andere resultaten voortkomend uit dit project: / 5. Kredieten: Federaal Wetenschapsbeleid |