Rijksarchief in België

Ons collectief geheugen !

FR | NL | DE | EN
Menu

Algemeen Rijksarchief 2 - depot Joseph Cuvelier

Texte petit  Texte normal  Texte grand

Contact:

Hopstraat 26-28
1000 Brussel
  Hoe te bereiken ?

T : 02 274 15 00
F : /
agr_ar_2@arch.be

Openingsuren:


 

  Bekijk hier alle sluitingsdagen

Update sluitingsdagen

1. De leeszaal van het Rijksarchief te Brussel is van 20 tot en met 24 november 2017 gesloten wegens bestandscontrole.
2. Alle leeszalen van het Rijksarchief zijn gesloten van 25 december 2017 tot en met 1 januari 2018.
3. In het Algemeen Rijksarchief wordt begin 2018 uitzonderlijk een extra uitgebreide bestandscontrole gehouden en is de leeszaal bijgevolg gesloten van 8 tot en met 19 januari 2018.

17/11/2017 - Digitalisering
Zoekrobot: technische storingen mogelijk

OPGELET! Wegens noodzakelijke aanpassingen aan de zoekrobot Zoeken in het Rijksarchief en de vernieuwing van de serverinfrastructuur kunnen van vrijdag 17 november 2017 tot en met maandag 4 december 2017 technische problemen of tijdelijke onderbrekingen van de website of een gedeelte ervan (bv. inloggen om afbeeldingen te raadplegen of aanmaken van een nieuw account) optreden. Onze excuses voor het ongemak.

Sinds juli 2017 wordt het grootste deel van de archieven van het voormalig militair gerecht bewaard in het Algemeen Rijksarchief 2 - depot Joseph Cuvelier. Om opzoekingen in de archieven uit de repressieperiode van de Krijgsraden/Krijgsauditoraten van onder meer de ressorten Antwerpen, Turnhout, Mechelen, Hasselt en Tongeren te vergemakkelijken, zijn voorlopig een aantal notitie- en strafuitvoeringsregisters vanuit het Rijksarchief te Antwerpen-Beveren en vanuit het Rijksarchief te Hasselt overgebracht naar het Algemeen Rijksarchief 2 - depot Joseph Cuvelier.

Dit jaar wordt de 500e verjaardag van de protestantse Reformatie herdacht. Naar aanleiding hiervan brengen het Algemeen Rijksarchief en het Waals Erfgoedinstituut samen een boek uit over het protestants patrimonium in Wallonië. Het boek is momenteel in druk, maar kan reeds besteld worden.

Tussen 1914 en 1948 kende België vijf voedselcrisissen. Toch kon de Belgische bevolking telkens opnieuw aan hongersnood ontsnappen. Een doctoraat in de geschiedenis van een archivaris van het Rijksarchief leidde tot een nieuwe publicatie waarin wordt nagegaan hoe ons land die voedselcrisissen te boven kwam. En hoe dit zelfs leidde tot een Belgisch “economisch mirakel”.

25/08/2017 - Archiefbeheer

Op de website van het Rijksarchief is een geactualiseerde versie van de selectielijst voor de archieven van de lokale politie beschikbaar. De vernieuwde selectielijst kwam tot stand dankzij de input en medewerking van tal van politiemedewerkers, en dankzij de gewaardeerde steun van de Vaste Commissie van de Lokale Politie, die ook instond voor de officiële goedkeuring ervan.

09/06/2017 - Archiefbeheer

Eind maart 2017 werd een wetswijziging goedgekeurd inzake de organisatie van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten. In de nieuwe wettekst zijn diverse bepalingen i.v.m. het archief van deze diensten opgenomen. Er wordt onder meer voorzien in een verlenging van de termijn waarin de Veiligheid van de Staat haar archief moet overbrengen naar het Rijksarchief, wat het Rijksarchief betreurt. Maar er zijn vanuit archiefperspectief ook positieve signalen op te vangen in dit dossier.

Op 9 juni 2017 ondertekenden de heer Dirk Achten, voorzitter van het directiecomité van de FOD Buitenlandse Zaken, en de heer Karel Velle, algemeen rijksarchivaris, een protocolakkoord voor de overbrenging van al het archief van de FOD Buitenlandse Zaken dat ouder is dan 30 jaar en geen administratief nut meer heeft. Het gaat om diplomatiek archief, archief inzake ontwikkelingssamenwerking en het zogenaamd “Afrikaans” archief. De overbrenging wijzigt niets aan de raadpleegbaarheid van het archief: wat al raadpleegbaar was, blijft raadpleegbaar. 1,5 strekkende km personeelsdossiers met betrekking tot de koloniale periode is recent reeds overgebracht naar het Algemeen Rijksarchief 2 - depot Joseph Cuvelier.

16/05/2017 - Digitalisering

Op 16 mei 2017 werd de onlinecollectie historische kadasterplannen en -documenten uit de eerste helft van de 19de eeuw gelanceerd in aanwezigheid van de Minister van Financiën en de Staatssecretaris voor Wetenschapsbeleid. De creatie van het ‘primitief’ (in de zin van ‘eerste’) kadaster in de eerste helft van de 19de eeuw ging gepaard met de opmaak van tienduizenden kaarten en van de ‘processen-verbaal van afpaling van gemeentegrenzen’. Dankzij een scanningsoperatie van Financiën staan al deze stukken nu online, via de zoekrobot van het Rijksarchief. Nieuwsgierig? Bekijk ons filmpje! Overtuigd? Duik online in de collectie (ca. 85.000 beelden)!

04/05/2017 - Divers

Begin 2017 werden binnen het BRAIN-programma van het federaal Wetenschapsbeleid zes nieuwe onderzoeksprojecten geselecteerd waarop het Rijksarchief intekende. In tijden van budgettaire krapte is dit bemoedigend nieuws. De deelname aan BRAIN-projecten is immers een van de weinige mogelijkheden voor het Rijksarchief om bijkomende middelen te verwerven voor de ontwikkeling van wetenschappelijke activiteiten. We zetten voor u de zes nieuwe onderzoeksprojecten op een rijtje.

Dankzij de verhuis van het Rijksarchief te Brussel van Anderlecht naar een grotere locatie in Vorst konden enkele archiefbestanden die noodgedwongen elders werden bewaard naar hun rechtmatige plek verhuizen. Zo verhuisden een aantal archiefbestanden m.b.t. ‘Justitie’ vanuit het Algemeen Rijksarchief 2 - depot Joseph Cuvelier naar het Rijksarchief te Brussel (Vorst), waar ze sinds september 2017 raadpleegbaar zijn.

Bronnengids voor de geschiedenis van de Joden en het Jodendom in België beschikbaar! Bekijk de video

Pascale Falek Alhadeff, anno 2017 conservatrice van het Joods Museum van België, en Gertjan Desmet, archivaris/projectmedewerker bij het Rijksarchief, spitten vier jaar lang archieven in binnen- en buitenland uit op zoek naar bronnen over het Jodendom en de Joodse bevolking in België, 19de-21ste eeuw. Met meer dan 1.000 beschrijvingsfiches van beschikbare archiefbestanden is het een onmisbaar onderzoeksinstrument geworden. Hoe gingen Pascale en Gertjan te werk? Ze leggen het zelf uit in ons nieuw projectfilmpje.

In november 2016 startte de verhuis van de overgebleven archieven van het militair gerecht in het Brusselse Justitiepaleis, zo'n 1.500 strekkende meter, naar het Algemeen Rijksarchief 2 - depot Joseph Cuvelier. Twee keer per week gaat een Rijksarchiefteam aan de slag in de kelders en op de zolders van het Justitiepaleis.

De dossiers oorlogsschade aan private goederen (Tweede Wereldoorlog) worden sinds 2015 volledig in het Rijksarchief bewaard. Om de toegankelijkheid van de dossiers te vergroten, werden de fiches die de verschillende series ontsluiten gedigitaliseerd. De fiches met betrekking tot oorlogsschade aan ondernemingen en verenigingen zijn intussen ook online raadpleegbaar.

Vanaf 1 januari 2017 gelden in het Rijksarchief nieuwe openingsuren. We kiezen voor een gedifferentieerde aanpak wat de openingsuren van de verschillende leeszalen betreft. Waarom? De daling van het budget en de inkrimping van het personeelsbestand zijn bepalende factoren. Ook de gewijzigde noden van het publiek en de uiteenlopende regionale of lokale behoeften nopen tot deze keuze.

De vermindering van het aantal openingsuren betekent niet dat de dienstverlening wordt afgebouwd. Ook op weekdagen waarop een leeszaal gesloten is, blijven we beschikbaar (via e-mail of telefoon) voor vragen en opzoekingen, blijven we archieven ontsluiten, blijven we digitaliseren, blijven we publieksevenementen organiseren en blijft onze zoekwebsite search.arch.be online. Leeszaalbezoekers die omwille van de nieuwe regeling niet meer in de mogelijkheid zijn om hun archiefonderzoek uit te voeren, worden uitgenodigd om contact op te nemen met het diensthoofd van het rijksarchief in kwestie.

21/12/2016 - Archiefbeheer

Op 21 december 2016 is in het Belgisch Staatsblad een ministerieel besluit verschenen over de technische voorschriften en normen waaraan archieflokalen van de overheden en openbare instellingen opgesomd in art. 2 § 2, moeten voldoen. Voor het Rijksarchief is de publicatie van dit ministerieel besluit een nieuwe, belangrijke stap in de richting van een sluitend reglementair kader, dat tot doel heeft overheden tot een rationeel archiefbeleid aan te zetten en de duurzame bewaring van maatschappelijk relevante overheidsinformatie te waarborgen.

De bronnen met betrekking tot het Jodendom en de Joodse bevolking in België zijn nagenoeg ontelbaar. Jammer genoeg zijn ze weinig gekend en verspreid over een groot aantal private en publieke (archief)instellingen. De publicatie van een bronnengids over het Jodendom en de Joodse gemeenschap in België, 19de-21ste eeuw, vult deze lacune eindelijk op. Met meer dan 1.000 beschrijvingsfiches van beschikbare archiefbestanden is het een onmisbaar werkinstrument geworden voor al wie onderzoek doet naar of geïnteresseerd is in de geschiedenis van de Joden en het Jodendom in België.

25/11/2016 - Digitalisering

In 1934 schonk de Nederlandse regering honderden kaarten en plattegronden aan ons land. De collectie bestond vooral uit de plannen van de fortificaties van Zuid-Nederlandse steden, van de 17de eeuw tot de eerste helft van de 19de eeuw. Een 700-tal kaarten uit deze collectie zijn nu toegevoegd aan www.cartesius.be en dus online te bekijken.

Mededeling aan de bezoekers en partners van het Rijksarchief

Het Rijksarchief is zich ervan bewust dat de instelling een belangrijke rol vervult inzake de toegang tot  informatie en archieven. Reeds vele jaren werden aanzienlijke inspanningen geleverd om alle gebruikers een kwaliteitsvolle dienstverlening te bieden. Als gevolg van de daling van het budget en de inkrimping van het personeelsbestand en door de gewijzigde noden van het publiek, zal het Rijksarchief zich de komende maanden evenwel genoodzaakt zien om die dienstverlening op een andere manier in te vullen. De heroriëntatie zal de komende weken worden voorbereid. Verschillende opties liggen nog open, maar het is reeds duidelijk dat er gevolgen zullen zijn voor de openingstijden van de studiezalen. We informeren u zo snel mogelijk over de beslissingen die in dat verband zullen genomen worden.

Karel Velle
Algemeen Rijksarchivaris

04/10/2016 - Publicaties

U bent nieuwsgierig naar de geschiedenis van uw huis of van ander privévastgoed? In september 2016 verscheen een boek van Laurence Druez, werkleidster bij het Rijksarchief te Luik, dat onderzoekers die de geschiedenis van een woning willen achterhalen wegwijs maakt in de talloze bronnen die in dit verband worden bewaard, onder meer bij het Rijksarchief.

07/07/2016 - Digitalisering - Divers
Instructiefilmpje over de zoekrobotten van het Rijksarchief online!

Het Rijksarchief bewaart meer dan 315 kilometer archief. Jaarlijks komt daar, na selectie, meer dan 10 km bij. Hoe begin je te zoeken in die onvoorstelbare berg informatie? Hét werkinstrument om je op weg te helpen is de zoekwebsite http://search.arch.be. In deze instructievideo krijg je, na een korte voorstelling van het Rijksarchief, heel concrete tips over hoe je het maximale uit de zoekrobotten van het Rijksarchief kan halen.

 Klik hier om de instructievideo te bekijken via YouTube

06/07/2016
Gevangenisarchieven geven hun geheimen prijs

Science Connection, het magazine van het Federaal Wetenschapsbeleid, heeft zopas nr. 51 (juni-juli 2016) uitgebracht met allerhande nieuws over en van de 10 federale wetenschappelijke instellingen. Op blz. 4 vindt u een artikel over het gevangenisarchief dat in het Rijksarchief kan worden geraadpleegd. De inventarissen van de gevangenissen van Charleroi, Bergen, Verviers, Hoei, Dinant, enz. zijn te koop in de archiefwinkel van het Algemeen Rijksarchief .

Klik hier om Science Connection nr. 51 (juni-juli 2016) gratis te downloaden

20/05/2016 - Digitalisering

De afgelopen jaren heeft het Rijksarchief meer dan 27.000 parochieregisters gedigitaliseerd en online gezet, goed voor meer dan 5,8 miljoen pagina’s. En sinds de update van 19 mei 2016 zijn daar nog eens 1.472 parochieregisters bijgekomen, goed voor zo'n 500.000 pagina's! Tussen de nieuwe registers zitten enkele grote reeksen, zoals 803 parochieregisters van Brugge, 211 van Mechelen en 88 van Aat. Ontdek de volledige lijst!

Het Algemeen Rijksarchief 2 - depot Joseph Cuvelier bewaart 111 strekkende meter archief van de vennootschap Union Minière. Welke onderzoekspistes opent dit? Het archief is vooral interessant voor de studie van de geschiedenis van de non-ferronijverheid, maar ook voor onderzoek naar de koloniale geschiedenis, de sociale en medische geschiedenis, de geschiedenis van wetenschap en techniek of de internationale geschiedenis. Twee inventarissen zorgen voor de ontsluiting van het Union Minière-archief.

57 meter archief dat in 2008 werd overgedragen van de hoofdzetel van Umicore naar het Rijksarchief is vandaag ontsloten voor onderzoek. Het Umicore-archief is een belangrijke bron voor de studie van de geschiedenis van talrijke Belgische en buitenlandse ondernemingen, vooral uit de sector van de non-ferrometalen. Het archief van Umicore wordt bewaard in het Algemeen Rijksarchief 2 - depot Joseph Cuvelier, waar het een mooie aanvulling vormt op het archief van Union Minière.

11/04/2016 - Digitalisering

België beschikt over een unieke reeks registers met bevolkingsstatistieken over de periode 1841-1976. Nergens in Europa zijn er zulke oude, gedetailleerde bevolkingscijfers beschikbaar. In 2001 kwamen de registers in het Rijksarchief terecht. Ze werden integraal gedigitaliseerd, ontsloten via een databank en zopas online gezet.

Eind januari 2016 werd het archief van het Gemeentekrediet (later Dexia en vandaag Belfius) overgebracht naar het Algemeen Rijksarchief 2 - depot Joseph Cuvelier. Het archief heeft een omvang van bijna 270 strekkende meter, beslaat de periode 1859-2015 en vormt een mooie aanvulling op de andere archieven van Belgische banken die reeds worden bewaard in het ARA2.

25/02/2016 - Publicaties

Het Algemeen Rijksarchief heeft een repertorium heruitgegeven dat een overzicht biedt van alle parochies van de Oostenrijkse Nederlanden, de prinsdommen Luik en Stavelot-Malmédy, en het hertogdom Bouillon in 1787.

Gerechtelijke archieven zijn onder bepaalde voorwaarden raadpleegbaar. Wat betreft de archieven van de voormalige militaire rechtscolleges voor de repressie van de collaboratie na WOII moet iedereen die om welke reden dan ook één of meerdere dossiers wenst te raadplegen schriftelijk een gemotiveerde vraag richten tot het College van procureurs-generaal. Indien het antwoord positief is, kunnen de dossiers worden geraadpleegd in de leeszaal van het Algemeen Rijksarchief 2 - depot J. Cuvelier.

Nieuw projectfilmpje: Delphine stelt JUSINBELLGIUM voor

België heeft in de uitbouw van een internationaal strafrecht steeds een voortrekkersrol gespeeld. Het BRAIN- project JUSINBELLGIUM wil rond die gangmakende Belgische jurisprudentie een databank van Belgische precedenten in internationale rechtspraak (1914-2014) creëren, binnen de krijtlijnen van het Legal Tools Project van het Internationaal Strafhof in Den Haag.

  Bekijk de projectfilm met Delphine Lauwers.

Beheer van archief van het militair gerecht formeel overgedragen aan het Rijksarchief

Na lange onderhandelingen heeft het College van Procureurs-generaal beslist om het beheer van het archief van het militair gerecht over te dragen aan het Rijksarchief. De overdracht laat toe om zowel het materieel beheer van het archief te verbeteren (o.m. verpakking in zuurvrije dozen) als om het wetenschappelijk onderzoek te faciliteren. Het gaat om archief dat onontbeerlijk is voor een goed begrip van de collaboratie tijdens de beide wereldoorlogen en van de uitvoering van het strafrechtelijk beleid gevoerd na de bevrijding. Het archief zal worden bewaard in het Algemeen Rijksarchief 2 - depot Joseph Cuvelier. Over de concrete implementatie van deze beslissing moeten de FOD Justitie en het Rijksarchief nog een akkoord sluiten. We houden u op de hoogte.

 Lees meer over de raadplegingsvoorwaarden.

03/12/2015 - Digitalisering
Update van 1 miljoen pagina’s Burgerlijke Stand

* Toevoeging van nieuwe gemeenten, aktetypen of jaren voor alle provincies.
* Verbetering van fouten in de beschrijvingen + toevoegen van ontbrekende pagina’s.
* Terbeschikkingstelling van de jaren 1914 en 1915.

Enkele steden/gemeenten die ofwel volledig nieuw beschikbaar zijn of waar er nieuwe aktetypen of jaren bij komen:
* Vlaanderen: Boutersem, Erembodegem, Hamme, Kemmel, Lochristi, Mechelen, Moelingen,Tollembeek, Waregem, Zelzate,…
* Brussel: Brussel, Etterbeek, Schaarbeek, Watermaal-Bosvoorde,…
* Wallonië : Ath, Cheratte, Froidmont, Izier, Landenne, Luik, Namen, Neufvilles, Ramelot, Tubeke,…

Veel succes met de opzoekingen in http://search.arch.be!

De vroegere holding Electrobel (Compagnie Générale d’Entreprises Électriques et Industrielles) was in de 19de-20ste eeuw één van de belangrijkste ‘trusts’ van België en was actief in de sectoren energie (gas, elektriciteit, atoomenergie), vervoer en engineering. Het archief van deze holding, zopas ontsloten, is een belangrijke bron voor de studie van de industriële geschiedenis van België en van de vele andere landen waar de groep actief was.

Pogingen tot oplichting via e-mail, zogenaamde voorschotfraude, zijn helemaal niet zo nieuw als we graag denken. Een projectmedewerker van het IUAP-project 'Justice & Populations: The Belgian Experience in International Perspective, 1795-2015' vond bij het inventariseren van het archief van de gerechtelijke politie van Brussel een staaltje van voorschotfraude terug, op naam van de mysterieuze "Prisonnier espagnol"…

Een zucht van opluchting bij de medewerkers van het Algemeen Rijksarchief 2 – depot J. Cuvelier (hierna ARA 2) nu de “operatie Pasteurstraat” is afgerond. De tweede fase van de verhuisoperatie ‘dossiers oorlogsschade WO II’ werd opgestart in 2012, nadat de eerste fase halverwege 2009 werd stopgezet bij gebrek aan middelen bij de betrokken overheidsinstelling. Om de vernietiging van deze waardevolle dossiers te voorkomen, greep het team van ARA 2 in.

De voorbije jaren zijn in het Rijksarchief nagenoeg alle overgedragen archieven van het Krijgshof, de krijgsraden en hun krijgsauditoraten uit de 19de en 20ste eeuw geïnventariseerd. De ontsluiting van de strafdossiers van zaken die in 1955 gevonnist werden voor het Krijgshof sluit hierbij aan.

06/08/2015 - Publicaties

Huizenonderzoek wint almaar aan populariteit, niet alleen bij architectuurhistorici, ook bij wie een sterke band heeft met zijn of haar eigen woning. Wie dit onderzoeksterrein wil verkennen, kan terecht bij het Rijksarchief, dat hierover talloze bronnen bewaart. Opzoekingen in dit soort bronnenmateriaal vergen evenwel een flinke dosis geduld. Hierbij een korte leidraad...

22/07/2015 - Digitalisering

Het Rijksarchief bewaart een grote collectie kaarten en plattegronden, waarvan sommige meer dan 500 jaar oud zijn. 112.419 exemplaren werden reeds gedigitaliseerd, en 77.894 daarvan kunnen geraadpleegd worden in de digitale leeszaal van het Rijksarchief. Via www.cartesius.be is een deel (31.923 kaarten) ook online toegankelijk.

Op 1 mei 2015 ging Michel Van der Eycken, hoofd van het departement ‘Brussel’, na meer dan 34 jaar trouwe dienst bij het Rijksarchief met pensioen. Bij zijn afscheid kreeg Michel een Liber Amicorum overhandigd, gestructureerd rond de thema’s ‘Archieven, archivistiek en internationale samenwerking tussen archieven’, ‘Duitse orde’ en ‘Lokale geschiedenis van Brabant en Limburg’.

09/06/2015 - Inventarisatie - Aanwinsten

De medewerkers van het project SATURN hebben al bijna 9 km archief van de FOD Financiën laten vernietigen of overbrengen naar verschillende rijksarchieven. De eerste inventarissen, waaronder enkele toegangen op de archieven van de hypotheekkantoren, zijn gepubliceerd. Benieuwd wat u in hypotheekarchief kan terugvinden en hoe u ermee aan de slag kan?

SATURN & MONETA: nieuws over onze bestaande en nieuwe archiefprojecten met betrekking tot de FOD Financiën

De projectmedewerkers van SATURN – de ‘archiefploegen Financiën’ – hebben al bijna 9 km archief van de FOD Financiën laten vernietigen of overbrengen naar verschillende rijksarchieven. De eerste inventarissen, waaronder enkele toegangen op de archieven van de hypotheekkantoren, zijn gepubliceerd. Benieuwd wat u in hypotheekarchief kan terugvinden en hoe u ermee aan de slag kan? We geven u enkele onderzoektips. Om naast de specifieke inventarissen ook een algemeen overzicht te kunnen bieden van het archief van de centrale diensten van de FOD Financiën, wordt sinds april 2015 aan een archiefgids, getiteld MONETA, gewerkt.

  MONETA: een archiefgids over de archieven van de FOD Financiën
  SATURN: onderzoektips voor hypotheekarchief

Om de vele tienduizenden Belgen die tijdens de Eerste Wereldoorlog naar het buitenland waren gevlucht te helpen, zette de Belgische regering geleidelijk aan verschillende structuren op die hun (over)leven moesten vergemakkelijken. Voor sommige vluchtelingen werden echter extra inspanningen geleverd. In dat verband werd op 8 mei 1915 in Den Haag de “Credietvereeniging voor Belgen” opgericht. De archieven van deze vereniging zijn sinds mei 2015 ontsloten..

Met de alsmaar toenemende digitale dienstverlening van archiefinstellingen groeide binnen de Europese archiefgemeenschap de behoefte om haar ervaring en deskundigheid te bundelen in een pioniersproject, namelijk de uitbouw van een gemeenschappelijk archievenportaal. Het Rijksarchief doet mee aan dit APEx-project en neemt de coördinatie van de Belgische bijdragen op zich door andere Belgische archiefinstellingen uit te nodigen om mee te bouwen.

Uitbreiding openingsuren Algemeen Rijksarchief 2 - depot Joseph Cuvelier

Het Algemeen Rijksarchief 2 - depot Joseph Cuvelier breidt z’n openingsuren uit! Voortaan kan u er terecht van dinsdag tot vrijdag (9u -16u30). Naast grote archiefreeksen m.b.t. de Tweede Wereldoorlog (oorlogsschade, sekwester, enz.) vindt u in ARA 2 archieven van de buitendiensten van de FOD Justitie (gevangenissen), archieven van hoven en rechtbanken binnen het ressort van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest (vredegerechten, politierechtbanken, Hof van Assisen enz.), tal van bestanden m.b.t. (Belgisch-)Congo, …
Plant u een eerste bezoek? Geef dan vooraf een seintje via agr_ar_2@arch.be, zodat we u optimaal op weg kunnen helpen.

27/03/2015 - Archiefbeheer - Aanwinsten

Het Rijksarchief verwerft de laatste jaren meer en meer parochiearchieven. De regionale verschillen in frequentie en omvang van kerkelijke aanwinsten zijn aanzienlijk, maar het fenomeen is in heel België merkbaar. In samenspraak met de bisdommen, en met de hulp van vele vrijwilligers, werkt het Rijksarchief mee aan lange termijn oplossingen. Een blik op het bisdom Gent leert dat dit tot mooie resultaten kan leiden.

Op 26 maart 2015 wordt in Berlijn de portaalwebsite van de European Holocaust Research Infrastructure (EHRI) voorgesteld. EHRI is een consortium van twintig organisaties uit dertien landen met één gemeenschappelijk doel: het ondersteunen van Holocaust-onderzoek. Het Rijksarchief is met het project ‘Bronnen voor de geschiedenis van de Joden in België’ één van de cooperating institutions and projects van EHRI.

19/02/2015 - Divers
Procesdossiers en de Bibliografie van de Geschiedenis van België in 'Science Connection'

Het Rijksarchief bewaart vele honderden meters procesdossiers, verspreid over zijn verschillende vestigingen in België. Ontsluiting en valorisatie van dit interessante bronnenmateriaal heeft sinds kort een nieuwe adem gevonden, die wordt toegelicht in het laatste nummer van Science Connection (p. 28 t/m 30). En ook de Bibliografie van de Geschiedenis van België, sinds 2012 gerealiseerd binnen het Rijksarchief, komt aan bod, op p. 20 t/m 23.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd grote schade aangericht aan privébezittingen, waarvoor nadien schadevergoeding kon worden aangevraagd. Het Rijksarchief bewaart honderdduizenden van dergelijke ‘oorlogsschadedossiers'. De dossiers bevatten een schat aan unieke en gediversifieerde informatie, die ongetwijfeld talrijke onderzoekers – zowel vakspecialisten als het grote publiek – van waarde kan zijn.

Vóór 2018 wordt meer dan 10 km archief ‘Afrika-archief’ uit de periode 1885-1962 naar het Rijksarchief verhuisd. Het gaat om 5 km archief van het vroegere Ministerie van Koloniën; 4,5 km archief van de gouverneur-generaal van Congo en om 1,4 km personeelsdossiers van oud-kolonialen. Op 11 december 2014 werd hierover een ‘Memorandum of Understanding’ afgesloten tussen de Federale Overheidsdienst Buitenlandse Zaken, Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking en het Rijksarchief.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog toonde de Duitse bezetter grote belangstelling voor de bezittingen van Joden in België en werd ingezet op de ‘ontjoodsing’ van de Belgische economie. Eén van de organen die daartoe werd opgezet, was de Verwaltung des Jüdischen Grundbesitzes. De archieven ervan kwamen via het Stadsarchief Brussel in april 2014 in het Algemeen Rijksarchief 2 - depot Joseph Cuvelier terecht.

04/03/2014 - Divers

Op 27 januari 2014 trad het Koninklijk besluit in werking dat een wijziging inhoudt van de regels rond raadpleging van de bevolkings- en vreemdelingenregisters.

Wat verandert er voor u als lezer/klant/partner van het Rijksarchief?

Rechtbank- en gevangenisarchieven overgebracht naar het Algemeen Rijksarchief 2 – depot Joseph Cuvelier

Het archief van Justitie en van de hoven en rechtbanken van het arrondissement Brussel werd overgebracht naar het Algemeen Rijksarchief 2 - depot Joseph Cuvelier. Drie archiefreeksen blijven – in het kader van een IAP-onderzoeksprogramma – nog in het Rijksarchief te Brussel (Anderlecht) voor inventarisatie en verpakking:

  • de notitieregisters en de zonder gevolg geklasseerde dossiers van het parket van de procureur des Konings van Brussel (1918-1950 en 1962-1969)
  • de dossiers van gevonniste zaken en van buitenvervolgingstelling van de correctionele rechtbank van Brussel (1893-1965)
  • het archief van de gerechtelijke politie van het parket van Brussel (1932-1960, vnl. 1940-1948)

Sinds 2010 heeft het Algemeen Rijksarchief een tweede depot in gebruik genomen om de grote toevloed aan hedendaagse archieven op te vangen: het Algemeen Rijksarchief 2 - Depot Joseph Cuvelier.  ARA2 heeft onderdak gevonden in een voormalige drukkerij/papierfabriek in de Hopstraat. 

De Papeteries Générales Belges / Haseldonckx & Cie ligt ingesloten tussen de Vandenbrandenstraat, de Wagenstraat, de Hopstraat en de Grootsermentstraat. De kern, met onder andere het karakteristieke hoekhuis in de Hopstraat, bestaat uit een avant-gardistisch gebouw uit 1912 van de gekende Belgische architect Fernand Bodson.  Het oorspronkelijk complex werd verschillende keren verbouwd en uitgebreid naar ontwerpen van Joseph Diongre.

Klassering

Het gebouw uit 1912 van F. Bodson is een interessant voorbeeld van industriële architectuur uit het eerste kwart van de 20ste eeuw. In 2001 ging de Brusselse gewestregering over tot klassering van een deel van het gebouw aan de kant van de Hopstraat: gevels, daken en dragende structuren, maar ook bepaalde elementen van het interieur, zoals de inkomhal, traphal en kantoren op de 1ste verdieping met marmeren schouwen en houten lambriseringen.

Aankoop door de Belgische staat

De Belgische staat kocht  de site ‘Haseldonckx’ ten behoeve van het ministerie van Financiën, maar dat maakte er slechts kortstondig gebruik van en begin jaren 1980 kwam het complex leeg te staan. In 1982 liet de Regie der Gebouwen een studie uitvoeren naar de urbanistische mogelijkheden van het Haseldonckxcomplex. In die studie werd de mogelijkheid geopperd er een tussendepot van het Algemeen Rijksarchief te creëren met ca. 60 km opslagcapaciteit. De studie bleef echter dode letter en de volgende tien jaar volgden talloze nieuwe plannen, partners en coördinatievergaderingen. De redding kwam uiteindelijk uit onverwachte hoek.

In 1991 werd besloten het Berlaymontgebouw, dat de ambtenaren van de Europese Commissie huisvestte, asbestvrij te maken. Niet alleen het personeel moest tijdelijk elders ondergebracht worden, maar ook archieven en bibliotheek. Haseldonckx werd als mogelijke oplossing naar voor geschoven. Na deze tijdelijke bestemming wilde de Regie het hele gebouw aan het Rijksarchief toekennen.

De geplande werken in het kader van de opvang van de bibliotheek en archieven van de Europese Commissie, verdaagden de plannen voor het Rijksarchief met minstens twee jaar: de aanvankelijk geschatte termijn voor de asbest- en verbouwingswerken aan het Berlaymontgebouw. Die zouden uiteindelijk tot in 2004 duren.

Op 1 januari 1995 wijzigde het Brusselse archieflandschap grondig. De splitsing van de provincie Brabant noopte tot de oprichting van een aantal nieuwe depots van het Rijksarchief. Voor Brussel werd dit het Rijksarchief te Brussel (Anderlecht), in 2002 geopend aan de Demetskaai. Hetzelfde jaar opende het Rijksarchief te Leuven zijn deuren voor Vlaams-Brabant en in 2009 volgde Louvain-la-Neuve voor Waals-Brabant. Het Haseldonckxcomplex zou als Centrum voor politieke archieven en bedrijfsarchieven worden uitgebouwd. Het klasseringsdossier zorgde de daaropvolgende jaren voor de nodige vertragingen bij de renovatiewerken. Vooral de bouw van de leeszaal, met een aantal geklasseerde onderdelen, zorgde voor problemen.

Eind 2002 werden een deel van de bedrijfsarchieven van de Ruisbroekstraat naar de magazijnen aan de kant van de Hopstraat overgebracht. Zo werd plaats gecreëerd in het Algemeen Rijksarchief. In 2005 kwam de zone bezet door de diensten van de Europese Commissie vrij. De ruimten in het gedeelte Vandenbranden konden nu in gebruik genomen worden.

In 2007 werden door de directie van het Rijksarchief en vertegenwoordigers van het ministerie van Justitie gesprekken gevoerd rond de overbrenging van de archieven van het militair gerecht naar Haseldonckx. Begin 2008 werd de afwerkingsfase aanbesteed en in 2010 kon de leeszaal in de Hopstraat eindelijk in gebruik worden genomen.

Het Algemeen Rijksarchief 2 - Depot Joseph Cuvelier is sinds 2011 gevestigd in de gebouwen van de voormalige papierfabriek Haeseldonckx, gelegen in de Brusselse Dansaertwijk. Het depot heeft een capaciteit van 49 strekkende kilometer en bewaart hedendaags archief, privéarchief en bedrijfsarchieven.

Het Algemeen Rijksarchief 2 - Depot Joseph Cuvelier bewaart:

  • archieven van de Federale Overheidsdienst Economie; archief van de Commissie voor brevetten van 1914 tot 1932
     
  • archief van het ministerie van Wederopbouw
    • dossiers “oorlogsschade”. De individuele dossiers over oorlogsschade aan privégoederen tijdens de Tweede Wereldoorlog beslaan ongeveer 8 strekkende kilometer, met onder meer 900.000 individuele dossiers. Talrijke Belgische gemeenten komen erin aan bod. Zowat 3 km dossiers zullen binnenkort nog worden overgebracht door de FOD Binnenlandse Zaken.
    • Sekwesterarchieven, voornamelijk met documenten over ondernemingen die na de bevrijding in 1918 onder sekwester werden geplaatst als gevolg van een vermoeden van collaboratie met de Duitse bezetter.
       
  • Congoarchief: archief van het bestuur voor wederopbouw (schade in Congo), archief van de (hogere) Vergoedingscommissie, archief van verschillende ondernemingen gevestigd in Congo (Société industrielle et minière du Congo oriental, enz.). Ook het Algemeen Rijksarchief (hoofdzetel) bewaart Congoarchief
     
  • bedrijfsarchieven: Banque Belge pour l’Étranger, Banque d’Outremer, Kamer van Koophandel Brussel, Cementfabriek CBR, Clinique Malibran et Solbosch, Compagnie de Pont à Mousson, Compagnie financière Belgo-Chinoise, Fabrimetal, Fonderie nationale des Bronzes, ING, Société générale de Belgique, Agefi, Verbond van Belgische Ondernemingen (VBO), etc. Het architectenbureau Samyn & Partners heeft meer dan 200 maquettes evenals projectdossiers overgebracht.
    Download hier in PDF de (niet exhaustieve) lijst met de ondernemingen waarvan het Algemeen Rijksarchief 2 – depot Joseph Cuvelier archief bewaart.  
     
  • kabinetsarchieven archief van de kabinetten van Didier Reynders (1999-2011) en Olivier Chastel (2008-2011). Dit archief is niet raadpleegbaar.

Diensthoofd: Joachim Derwael.

Archivarissen: Luis Angel Bernardo y Garcia, Caroline Six, Luc Vandeweyer.

Verantwoordelijken onderzoeksproject: Gertjan Desmet, Valerie Gheysens, Delphine Lauwers.

Onthaal, leeszaal en magazijnbeheer: Gédéon Boko, Laurent Ceressia, Jean-François Meert, Marie-Louise Oomen, Olivier Van Weyenbergh.

Onderhoud: Fatima Ait Laghchim, Fatima Chabira, Christelle Nguama.

Het Algemeen Rijksarchief 2 - depot Joseph Cuvelier is gelegen in hartje Brussel, in de buurt van de Vlaamse Poort en de Dansaertwijk. Vanaf het Sint-Katelijneplein bent u te voet op 8 min. in het ARA2, vanaf de Beurs doet u er 10 min. over en van aan het Algemeen Rijksarchief stapt u 20 min.

Met het openbaar vervoer/te voet:

- vanuit Brussel-Centraal: neem metro 5 richting Erasmus en stap af aan de halte Sint-Katelijne (traject van 2 min.)

- vanuit metrostation Sint-Katelijne: kijk richting de Sint-Katelijnekerk, draai rechtsaf richting het Sint-Katelijneplein en ga verder rechtdoor op de Oude Graanmarkt. Sla rechtsaf de Antoine Dansaertstraat in en vervolgens linksaf de Nieuwe Graanmarkt. Opnieuw rechtsaf vindt u de Hopstraat. Het traject duurt te voet ong. 8 min.

- vanuit de Vlaamse Poort (bus- en tramhalte): volg de Barthelemystraat in het verlengde van het kanaal; sla vervolgens de eerste straat rechtsaf in: de Hopstraat. Het traject duurt te voet ong. 4 min.

- vanuit de Antoine Dansaertstraat (bus- en tramhalte): steek de Nieuwe Graanmarkt over en sla rechtsaf de Hopstraat in. Het traject duurt te voet ong. 3 min.

Lijnen en dienstregelingen van metro, tram en bus vindt u op www.stib.be.

Met de wagen:

Op de Nieuwe Graanmarkt (nr.2) vindt u een betaalparking met 250 plaatsen: parking Dansaert, beheerd door Q-Park. In de omliggende straten is de kans op parkeerplaats eerder beperkt.

Toegang voor personen met beperkte mobiliteit (PBM):

Het Rijksarchief verbindt zich ertoe de toegang tot al zijn leeszalen en andere openbare ruimtes te garanderen voor alle gebruikers. In dit kader werden de voorbije jaren reeds aanpassingen aan de gebouwen uitgevoerd zoals aangepaste toiletten voor personen met beperkte mobiliteit, de beschikbaarheid van oprijplaten voor rolstoelen, etc. Hebt u concrete vragen rond de toegang tot het Algemeen Rijksarchief 2 - depot Joseph Cuvelier? Contacteer ons via telefoon (+32 02 274 15 00) of e-mail.

Deze pagina delen:
www.belspo.be www.belgium.be e-Procurement