Rijksarchief in België

Ons collectief geheugen !

FR | NL | DE | EN
Menu

Rijksarchief te Aarlen

Texte petit  Texte normal  Texte grand

Contact:

Parc des Expositions, 9
6700 Aarlen
  Hoe te bereiken ?

T : +32 (0)63 22 06 13
F : +32 (0)63 22 42 94
archives.arlon@arch.be

Openingsuren:

  • Van dinsdag t/m vrijdag: 9u tot 16u30
    (In juli en augustus: van dinsdag tot vrijdag, van 9u tot 12u en van 13u tot 16u30)
  • De eerste zaterdag van de maand: van 9u tot 12u30 en van 13u tot 16u
    - Raadpleging van originele documenten op zaterdag is enkel mogelijk na reservatie via mail aan het Rijksarchief in kwestie (vóór vrijdag 13u00)
    - Overzicht zaterdagopeningen 2017: 7 januari, 4 februari, 4 maart, 1 april, 6 mei, 10 juni, 2 september, 7 oktober, 4 november, 2 december
  • Gesloten op maandag, zaterdag (behalve de eerste zaterdag van de maand), zondag, feest- en brugdagen en tijdens de bestandscontroleweek

  Bekijk hier alle sluitingsdagen

Rijksarchieven te Aarlen, Luik, Bergen en Namen open op zaterdag 1 april 2017

De Rijksarchieven te Aarlen, Luik, Bergen en Namen zijn, naast de weekopening van dinsdag t/m vrijdag, ook open op zaterdag 1 april 2017, van 9u tot 12.30u en van 13u tot 16u. Raadpleging van originele documenten op zaterdag kan enkel mits reservatie van de documenten vóór vrijdag 13u (telefonisch of per mail) bij het Rijksarchief in kwestie. U kan in de leeszaal daarnaast terecht voor online raadpleging van kaarten, plattegronden en fotocollecties; voor het gebruik van onze zoekrobotten; voor opzoekingen op microfilm; ...

Het Rijksarchief tekent present op het 'Salon des Mandataires'

Het Rijksarchief nam op donderdag 16 en vrijdag 17 februari 2017 deel aan het Salon des Mandataires in Marche-en-Famenne: een evenement voor lokale overheden uit het Waals Gewest. In het kader van het project 'Lokaal archief Wallonië' gaven rijksarchivarissen er advies over archiefbeheer aan de administratieve en politieke verantwoordelijken van lokale instellingen.

Vanaf 1 januari 2017 gelden in het Rijksarchief nieuwe openingsuren. We kiezen voor een gedifferentieerde aanpak wat de openingsuren van de verschillende leeszalen betreft. Waarom? De daling van het budget en de inkrimping van het personeelsbestand zijn bepalende factoren. Ook de gewijzigde noden van het publiek en de uiteenlopende regionale of lokale behoeften nopen tot deze keuze.

De vermindering van het aantal openingsuren betekent niet dat de dienstverlening wordt afgebouwd. Ook op weekdagen waarop een leeszaal gesloten is, blijven we beschikbaar (via e-mail of telefoon) voor vragen en opzoekingen, blijven we archieven ontsluiten, blijven we digitaliseren, blijven we publieksevenementen organiseren en blijft onze zoekwebsite search.arch.be online. Leeszaalbezoekers die omwille van de nieuwe regeling niet meer in de mogelijkheid zijn om hun archiefonderzoek uit te voeren, worden uitgenodigd om contact op te nemen met het diensthoofd van het rijksarchief in kwestie.

21/12/2016 - Archiefbeheer

Op 21 december 2016 is in het Belgisch Staatsblad een ministerieel besluit verschenen over de technische voorschriften en normen waaraan archieflokalen van de overheden en openbare instellingen opgesomd in art. 2 § 2, moeten voldoen. Voor het Rijksarchief is de publicatie van dit ministerieel besluit een nieuwe, belangrijke stap in de richting van een sluitend reglementair kader, dat tot doel heeft overheden tot een rationeel archiefbeleid aan te zetten en de duurzame bewaring van maatschappelijk relevante overheidsinformatie te waarborgen.

25/11/2016 - Digitalisering

In 1934 schonk de Nederlandse regering honderden kaarten en plattegronden aan ons land. De collectie bestond vooral uit de plannen van de fortificaties van Zuid-Nederlandse steden, van de 17de eeuw tot de eerste helft van de 19de eeuw. Een 700-tal kaarten uit deze collectie zijn nu toegevoegd aan www.cartesius.be en dus online te bekijken.

Mededeling aan de bezoekers en partners van het Rijksarchief

Het Rijksarchief is zich ervan bewust dat de instelling een belangrijke rol vervult inzake de toegang tot  informatie en archieven. Reeds vele jaren werden aanzienlijke inspanningen geleverd om alle gebruikers een kwaliteitsvolle dienstverlening te bieden. Als gevolg van de daling van het budget en de inkrimping van het personeelsbestand en door de gewijzigde noden van het publiek, zal het Rijksarchief zich de komende maanden evenwel genoodzaakt zien om die dienstverlening op een andere manier in te vullen. De heroriëntatie zal de komende weken worden voorbereid. Verschillende opties liggen nog open, maar het is reeds duidelijk dat er gevolgen zullen zijn voor de openingstijden van de studiezalen. We informeren u zo snel mogelijk over de beslissingen die in dat verband zullen genomen worden.

Karel Velle
Algemeen Rijksarchivaris

04/10/2016 - Divers

U bent nieuwsgierig naar de geschiedenis van uw huis of van ander privévastgoed? In september 2016 verscheen een boek van Laurence Druez, werkleidster bij het Rijksarchief te Luik, dat onderzoekers die de geschiedenis van een woning willen achterhalen wegwijs maakt in de talloze bronnen die in dit verband worden bewaard, onder meer bij het Rijksarchief.

07/07/2016 - Digitalisering - Divers
Instructiefilmpje over de zoekrobotten van het Rijksarchief online!

Het Rijksarchief bewaart meer dan 315 kilometer archief. Jaarlijks komt daar, na selectie, meer dan 10 km bij. Hoe begin je te zoeken in die onvoorstelbare berg informatie? Hét werkinstrument om je op weg te helpen is de zoekwebsite http://search.arch.be. In deze instructievideo krijg je, na een korte voorstelling van het Rijksarchief, heel concrete tips over hoe je het maximale uit de zoekrobotten van het Rijksarchief kan halen.

 Klik hier om de instructievideo te bekijken via YouTube

06/07/2016
Gevangenisarchieven geven hun geheimen prijs

Science Connection, het magazine van het Federaal Wetenschapsbeleid, heeft zopas nr. 51 (juni-juli 2016) uitgebracht met allerhande nieuws over en van de 10 federale wetenschappelijke instellingen. Op blz. 4 vindt u een artikel over het gevangenisarchief dat in het Rijksarchief kan worden geraadpleegd. De inventarissen van de gevangenissen van Charleroi, Bergen, Verviers, Hoei, Dinant, enz. zijn te koop in de archiefwinkel van het Algemeen Rijksarchief .

Klik hier om Science Connection nr. 51 (juni-juli 2016) gratis te downloaden

20/05/2016 - Digitalisering

De afgelopen jaren heeft het Rijksarchief meer dan 27.000 parochieregisters gedigitaliseerd en online gezet, goed voor meer dan 5,8 miljoen pagina’s. En sinds de update van 19 mei 2016 zijn daar nog eens 1.472 parochieregisters bijgekomen, goed voor zo'n 500.000 pagina's! Tussen de nieuwe registers zitten enkele grote reeksen, zoals 803 parochieregisters van Brugge, 211 van Mechelen en 88 van Aat. Ontdek de volledige lijst!

Duizend Luxemburgse procesdossiers uit de 16de-18de eeuw zijn ontsloten voor onderzoek. Het gaat om archief van de Grote Raad van Mechelen, bewaard in het Algemeen Rijksarchief.

11/04/2016 - Digitalisering

België beschikt over een unieke reeks registers met bevolkingsstatistieken over de periode 1841-1976. Nergens in Europa zijn er zulke oude, gedetailleerde bevolkingscijfers beschikbaar. In 2001 kwamen de registers in het Rijksarchief terecht. Ze werden integraal gedigitaliseerd, ontsloten via een databank en zopas online gezet.

25/02/2016 - Publicaties

Het Algemeen Rijksarchief heeft een repertorium heruitgegeven dat een overzicht biedt van alle parochies van de Oostenrijkse Nederlanden, de prinsdommen Luik en Stavelot-Malmédy, en het hertogdom Bouillon in 1787.

03/12/2015 - Digitalisering
Update van 1 miljoen pagina’s Burgerlijke Stand

* Toevoeging van nieuwe gemeenten, aktetypen of jaren voor alle provincies.
* Verbetering van fouten in de beschrijvingen + toevoegen van ontbrekende pagina’s.
* Terbeschikkingstelling van de jaren 1914 en 1915.

Enkele steden/gemeenten die ofwel volledig nieuw beschikbaar zijn of waar er nieuwe aktetypen of jaren bij komen:
* Vlaanderen: Boutersem, Erembodegem, Hamme, Kemmel, Lochristi, Mechelen, Moelingen,Tollembeek, Waregem, Zelzate,…
* Brussel: Brussel, Etterbeek, Schaarbeek, Watermaal-Bosvoorde,…
* Wallonië : Ath, Cheratte, Froidmont, Izier, Landenne, Luik, Namen, Neufvilles, Ramelot, Tubeke,…

Veel succes met de opzoekingen in http://search.arch.be!

Het Rijksarchief te Aarlen heeft de voorbije jaren het archief verworven van de meeste Luxemburgse gemeenten voor wat betreft de periode vóór 1977. Tot nog toe verschenen al 20 inventarissen met betrekking tot dit Luxemburgs gemeentearchief. In september en oktober 2015 kwamen daar nog de inventarissen bij van het archief van de gemeenten Chassepierre, Bonnert, Ebly, Mellier en Tintigny.

In de abdij van Orval loopt van 5 september tot 8 november 2015 een archief- en handschriftententoonstelling waaraan het Rijksarchief te Aarlen meewerkte. Daarnaast werd op 12 september 2015 tijdens de studiedag "Aurea vallis : archives et manuscrits des origines à la fin de l'Ancien Régime" de inventaris voorgesteld van het Orval-archief dat in het Rijksarchief te Aarlen wordt bewaard.

06/08/2015 - Publicaties

Huizenonderzoek wint almaar aan populariteit, niet alleen bij architectuurhistorici, ook bij wie een sterke band heeft met zijn of haar eigen woning. Wie dit onderzoeksterrein wil verkennen, kan terecht bij het Rijksarchief, dat hierover talloze bronnen bewaart. Opzoekingen in dit soort bronnenmateriaal vergen evenwel een flinke dosis geduld. Hierbij een korte leidraad...

22/07/2015 - Digitalisering

Het Rijksarchief bewaart een grote collectie kaarten en plattegronden, waarvan sommige meer dan 500 jaar oud zijn. Ongeveer 106.000 exemplaren werden reeds gedigitaliseerd, en zowat 76.000 daarvan kunnen geraadpleegd worden in de digitale leeszalen van het Rijksarchief.

Het archief van de Grote Raad voor de Nederlanden te Mechelen bevindt zich al meer dan 150 jaar in de magazijnen van het Algemeen Rijksarchief. Het overgrote deel van het bestand bestaat uit procesdossiers. In deze inventaris worden de eerste 500 nummers uit de provincie Luxemburg beschreven (1589-1782).

09/06/2015 - Inventarisatie - Aanwinsten

De medewerkers van het project SATURN hebben al bijna 9 km archief van de FOD Financiën laten vernietigen of overbrengen naar verschillende rijksarchieven. De eerste inventarissen, waaronder enkele toegangen op de archieven van de hypotheekkantoren, zijn gepubliceerd. Benieuwd wat u in hypotheekarchief kan terugvinden en hoe u ermee aan de slag kan?

Blokken in het Rijksarchief?

Juni betekent… examens. Op zoek naar een rustige plek om samen met anderen te studeren? Wees welkom in één van onze volgende leeszalen in Brussel ( Algemeen Rijksarchief, Rijksarchief te Brussel /Anderlecht), Vlaanderen (Antwerpen-Beveren, Brugge, Gent, Hasselt, Kortrijk, Leuven) of Wallonië (Aarlen, Bergen, Louvain-la-Neuve, Luik, Namen). Studenten betalen voor een jaarkaart € 10,00, maar krijgen daarvoor de luxe van een studiezaal, waar een sfeer van historisch onderzoek hangt!

SATURN & MONETA: nieuws over onze bestaande en nieuwe archiefprojecten met betrekking tot de FOD Financiën

De projectmedewerkers van SATURN – de ‘archiefploegen Financiën’ – hebben al bijna 9 km archief van de FOD Financiën laten vernietigen of overbrengen naar verschillende rijksarchieven. De eerste inventarissen, waaronder enkele toegangen op de archieven van de hypotheekkantoren, zijn gepubliceerd. Benieuwd wat u in hypotheekarchief kan terugvinden en hoe u ermee aan de slag kan? We geven u enkele onderzoektips. Om naast de specifieke inventarissen ook een algemeen overzicht te kunnen bieden van het archief van de centrale diensten van de FOD Financiën, wordt sinds april 2015 aan een archiefgids, getiteld MONETA, gewerkt.

  MONETA: een archiefgids over de archieven van de FOD Financiën
  SATURN: onderzoektips voor hypotheekarchief

Met de alsmaar toenemende digitale dienstverlening van archiefinstellingen groeide binnen de Europese archiefgemeenschap de behoefte om haar ervaring en deskundigheid te bundelen in een pioniersproject, namelijk de uitbouw van een gemeenschappelijk archievenportaal. Het Rijksarchief doet mee aan dit APEx-project en neemt de coördinatie van de Belgische bijdragen op zich door andere Belgische archiefinstellingen uit te nodigen om mee te bouwen.

Het Rijksarchief heeft een overeenkomst afgesloten met de Archeologische Dienst van Wallonië. De doelstelling is om archeologen die actief zijn op de sites van Liernu, Chièvres, Dinant en Namen relevante (ancien régime) bronnen en wetenschappelijke expertise aan te reiken vanuit het Rijksarchief.

27/03/2015 - Archiefbeheer - Aanwinsten

Het Rijksarchief verwerft de laatste jaren meer en meer parochiearchieven. De regionale verschillen in frequentie en omvang van kerkelijke aanwinsten zijn aanzienlijk, maar het fenomeen is in heel België merkbaar. In samenspraak met de bisdommen, en met de hulp van vele vrijwilligers, werkt het Rijksarchief mee aan lange termijn oplossingen. Een blik op het bisdom Gent leert dat dit tot mooie resultaten kan leiden.

19/02/2015 - Divers
Procesdossiers en de Bibliografie van de Geschiedenis van België in 'Science Connection'

Het Rijksarchief bewaart vele honderden meters procesdossiers, verspreid over zijn verschillende vestigingen in België. Ontsluiting en valorisatie van dit interessante bronnenmateriaal heeft sinds kort een nieuwe adem gevonden, die wordt toegelicht in het laatste nummer van Science Connection (p. 28 t/m 30). En ook de Bibliografie van de Geschiedenis van België, sinds 2012 gerealiseerd binnen het Rijksarchief, komt aan bod, op p. 20 t/m 23.

Luxemburgse archieven: de inventarissen van de gemeentearchieven van Anlier en Noville zijn verschenen

De voorbije jaren heeft het Rijksarchief te Aarlen archief van vóór 1977 verworven van heel wat Luxemburgse gemeenten. De inventarissen van het  archief van Neufchâteau, Habay-la-Neuve, Meix-le-Tige, Ethe, Longvilly, Straimont, Bellefontaine, Tournay, Châtillon, Wardin, Gérouville, FontenoilleSaint-LégerBuzenol, Herbeumont, Chanternelle verschenen tussen 2012 en 2015. Recent kwamen daar nog de inventarissen van de gemeentearchieven van Anlier en Noville bij. Deze archieven zijn raadpleegbaar in de leeszaal van het Rijksarchief te Aarlen, uitgezonderd de archiefdocumenten die persoonlijke gegevens bevatten en bijgevolg onder de wettelijke bepalingen met betrekking tot de bescherming van de persoonlijke levenssfeer vallen.

De inventarissen kunnen gratis worden gedownload via de webshop. In brochurevorm zijn ze te koop in het Rijksarchief te Aarlen, in de archiefwinkel van het Algemeen Rijksarchief in Brussel of via publicat@arch.be.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd grote schade aangericht aan privébezittingen, waarvoor nadien schadevergoeding kon worden aangevraagd. Het Rijksarchief bewaart honderdduizenden van dergelijke ‘oorlogsschadedossiers'. De dossiers bevatten een schat aan unieke en gediversifieerde informatie, die ongetwijfeld talrijke onderzoekers – zowel vakspecialisten als het grote publiek – van waarde kan zijn.

Om het grote publiek een aanlokkelijk overzicht van het archivalisch patrimonium rond de Eerste Wereldoorlog voor te schotelen, heeft het Rijksarchief een nieuwe website op touw gezet: http://14-18-wallonie.arch.be. U vindt er een uitgebreide waaier van documenten terug: brieven, affiches, foto's, notulen, enz.

04/03/2014 - Divers

Op 27 januari 2014 trad het Koninklijk besluit in werking dat een wijziging inhoudt van de regels rond raadpleging van de bevolkings- en vreemdelingenregisters.

Wat verandert er voor u als lezer/klant/partner van het Rijksarchief?

Het Rijksarchief publiceerde in 2012 een dossier met praktische raadgevingen voor het beheer van de archieven van kerkfabrieken en van parochies in Wallonië. Kerkfabrieken zijn openbare instellingen en de documenten die ze aanmaken en bewaren vallen onder het toezicht van het Rijksarchief (archiefwet van 24 juni 1955, gewijzigd door de wet van 6 mei 2009 en aangevuld door de koninklijke besluiten van 18 augustus 2009). Parochies daarentegen zijn privéorganisaties die hun archief aan het Rijksarchief kunnen schenken of in bewaring geven.

Publicatie over Luxemburgse zegels

In november 2011 verscheen een publicatie over Luxemburgse zegels van de hand van René Laurent, voormalig afdelingshoofd van het Algemeen Rijksarchief. De publicatie is te koop in de archiefwinkel van het Algemeen Rijksarchief.

René LAURENT, Sceaux de chartriers luxembourgeois (1079-1789), Reeks Studia 130, Publicatienummer 5020, Algemeen Rijksarchief, Brussel, 2011, € 30,00  (+ eventuele verzendingskosten). De publicatie bevat 250 pagina’s en 300 illustraties.

26/09/2009 - Aanwinsten - Aarlen

In de loop van oktober 2008 signaleerden verschillende bezoekers van het Rijksarchief te Aarlen dat een register van briefwisseling van de Administratie van registratie en domeinen van de provincie Luxemburg te koop werd aangeboden op eBay.

16/09/2009 - Aanwinsten - Saint-Hubert - Aarlen

In 2009 kregen de Rijksarchieven van Aarlen en Saint-Hubert te horen dat vier onbekende registers afkomstig van de rechtbank van Anloy (kanton Saint-Hubert), te koop werden aangeboden op eBay-Frankrijk. Quasi de volledige gerechtelijke activiteit die de grensrechtbank in de 18de eeuw ontplooide, kwam erin aan bod.

31/07/2009 - Aanwinsten - Aarlen

Op 14 juli 2009 ondertekende Felicien Calay een verklaring van schenking voor het geheel van zijn bedrijfsarchief aan het Rijksarchief te Aarlen. Blikvangers van de onderneming zijn het Memorial de Mardasson in Bastenaken, de dam van Nisramont, de gemeenteschool in Houffalize en om en bij de 80 bruggen.

Het Rijksarchief te Aarlen werd opgericht bij Koninklijk Besluit van 15 november 1849. In 1980 verhuisde het naar een nieuw gebouw aan de rand van de stad.

Luxemburg heeft in de loop der eeuwen een aantal territoriale evoluties gekend. Zowel in 1659 (Vrede van de Pyreneeën) als in 1815 (Congres van Wenen) en in 1939 (Verdrag van Londen) moest Luxemburg een deel van zijn grondgebied afstaan. In 1839 werden het Waalse gedeelte en de regio Aarlen aangehecht bij België. Het archief werd tussen beide landen verdeeld en de documenten die betrekking hadden op plaatsen die tot België waren gaan behoren, werden overgebracht naar Aarlen.

Het Rijksarchief te Aarlen werd opgericht bij Koninklijk Besluit van 15 november 1849. Het overgebrachte archief werd opgeslagen op de zolders van het provinciebestuur en in de woning van gouverneur Steenhault (rue de Luxembourg). In 1850 werden de bestanden op de bovenste verdieping van het nieuwe Provinciehuis verzameld.  Tien jaar later ging de bouw van een nieuwe archiefbewaarplaats aan de place Léopold van start, waar het Rijksarchief Aarlen tot 1963 zou blijven.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog kon het Rijksarchief voorkomen dat de Duitse troepen het archief leegroofden. Niettemin werden in 1985 in Beieren documenten teruggevonden die door een Duitse soldaat waren ontvreemd uit het archiefdepot van Aarlen. In 1931-1932 volgde een grondige uitbreiding en renovatie van het depot.

In juni 1944 moest het Rijksarchief te Aarlen door omstandigheden worden geëvacueerd. De archiefbestanden werden overgebracht naar het provinciaal domein Fourneau David (Châtillon) en de bibliotheek kwam terecht op de zolders van het archeologisch museum. Op 15 november 1945 keerde het Rijksarchief te Aarlen terug naar zijn vroegere locatie. Door de aangroei van de bestanden en een stijging van het leeszaalbezoek werd het plaatsgebrek steeds nijpender.

In 1963 nam de gouverneur het gebouw opnieuw over en liet al het archief, sinds 1860 daar bewaard, verwijderen. De bestanden werden overgebracht naar een voormalige kostschool van Franse zusters te Guirsch en de bibliotheek en de leeszaal werden ondergebracht in een oude tandartspraktijk aan de avenue de la Gare. Die “voorlopige” toestand hield 17 jaar aan…

In januari 1980 werden de collecties verhuisd van Guirsch naar Schoppach, aan de rand van Aarlen. Twee maanden later, op 7 maart 1980, opende de nieuwe leeszaal de deuren.

Het huidige gebouw van het Rijksarchief te Aarlen wordt nogal krap en binnenkort zal het gebouw worden uitgebreid om de capaciteit te verhogen naar 30 strekkende kilometer archief. Ook de lezers zullen een beter comfort krijgen en het energieverbruik zal worden teruggedrongen.

Leeswijzer

Hannick P., Archives de l'État à Arlon, in : Les Archives de l'État en Belgique. Historique de l'institution et répertoire bio-bibliographique des archivistes, o.l.v.. H. Coppens en R. Laurent, Brussel, 1996, p.163-169. Algemeen Rijksarchief en Rijksarchief in de Provinciën. Miscelanea archivistica. Studia, 150.

Het Rijksarchief te Aarlen bewaart archief van de provinciale instellingen van de Belgische provincie Luxemburg en archief van regionale en lokale instellingen of van privépersonen die gevestigd zijn op het grondgebied van de vroegere gerechtelijke arrondissementen Aarlen en Neufchâteau (met uitzondering van het kanton Saint-Hubert).

Voor archief uit de periode vóór 1830 zijn echter uitzonderingen op deze regel. Na de Revolutie van september 1830 werd de provincie Luxemburg – zoals overigens ook Limburg – gekenmerkt door een eerder ongewone toestand: de hoofdplaatsen van deze provincies, die van 1814 tot 1830 afhingen van het Koninkrijk der Nederlanden, bleven onder Nederlandse controle terwijl een groot deel van de steden en dorpen werden bestuurd door de Belgische regering. Het Verdrag van Londen van 19 april 1839 bezegelde de vrede tussen het Koninkrijk der Nederlanden en het jonge België en legde de grenzen tussen beide landen vast. Daardoor verloren de provincies Luxemburg en Limburg een groot deel van hun grondgebied van 1814 evenals hun oude hoofdsteden Luxemburg en Maastricht, waar het overgrote deel van het archief bewaard werd.             

Lees meer over het archief uit de periode vóór 1830

Het archief uit de periode vóór 1830 werd verdeeld over België en het Groothertogdom Luxemburg, volgens de grenzen die werden vastgelegd door het Verdrag van Londen van 19 april 1839. Deze verdeling had betrekking op het archief van de Raad van Luxemburg, van de Provinciale Staten, van de ‘Commission des charges publiques, van het Bestuur van het ‘Département des Forêts’, van het Provinciebestuur van het Groothertogdom Luxemburg, van de criminele rechtbank van het ‘Département des Forêts’, van de directie van het Kadaster van Luxemburg, van de directie van Registratie en Domeinen van Luxemburg evenals van plaatselijke instellingen waarvan het ambtsgebied zich uitstrekte over beide zijden van de grens van 1839.

De principes voor de verdeling van 1839 waren tamelijk eenvoudig, maar voor een aantal instellingen is er soms enigszins van afgeweken. Het uitgangspunt was de relevantie van het archief, en niet het oorsprongsbeginsel dat stelt dat archief dat door een instelling werd gevormd in zijn geheel moet worden bewaard. Het relevantiebeginsel gaat daarentegen uit van de band die elk dossier of elke aangelegenheid heeft met een van de twee landen en bepaalt zo welk land het dossier erft. België verkreeg het archief met lokale of regionale draagwijdte enkel indien het betrekking had op Belgische plaatsen en afkomstig was van instellingen met een provinciaal ambtsgebied. Algemene dossiers die geen lokale verankering hadden, bleven in het Groothertogdom. Dit was onder meer het geval voor de briefwisseling van de prefect van het ‘Département des Forêts’, de verslagen van de provinciale Staten van Luxemburg en andere stukken waarvan de inhoud betrekking had op de volledige provincie. De rollen van de criminele rechtbank van het ‘Département des Forêts’, waarvan de jurisdictie zich uitstrekte over het ganse departement, zijn in Luxemburg gebleven, maar de dossiers over ‘Belgische’ zaken werden aan België overgemaakt.

Voor instellingen met een ambtsgebied aan beide zijden van de grens van 1839 gebeurde de verdeling volgens dezelfde principes: indien de zetel van de instelling zich in België bevond, bleef het archief van algemene aard in België. Dossiers over zaken die duidelijk betrekking hadden op deze of gene zijde van de grens werden verdeeld volgens het relevantiebeginsel. Soms was het onmogelijk de documenten te scheiden, zoals in het geval van de Hypotheekbewaring van Luxemburg, waarvan het ambtsgebied zich uitstrekte over het arrondissement Luxemburg, met inbegrip van het kanton Aarlen. De hypotheekregisters werden aangelegd in chronologische volgorde van overschrijving van de akten, zonder onderscheid te maken op basis van de oorsprong van de verkopers of de ligging van het goed. De registers zijn dus integraal in Luxemburg gebleven en de Hypotheekbewaring van Aarlen is voor haar ambtsgebied een nieuwe reeks registers begonnen.

Voor kerkelijke instellingen en lokale overheidsinstellingen van het ancien régime (rechtscolleges, enz.) bepaalde hun zetel aan welk land ze werden toegekend. Het archief van de abdij van Orval ging naar België, dat van de abdij van Echternach kwam toe aan het Groothertogdom. Op enkele zeldzame uitzonderingen na werd niet overgegaan tot de verdeling van dossiers of registers die betrekking hadden op een dorp in België of het Groothertogdom Luxemburg.

Momenteel bevindt het archief dat na de verdeling van 1839 werd toegekend aan het Groothertogdom zich bij het Nationaal Archief van het Groothertogdom Luxemburg. Het archief dat toekwam aan België wordt voornamelijk bewaard in het Rijksarchief te Aarlen en in mindere mate in het Rijksarchief te Saint-Hubert. Dit laatste depot werd opgericht in 1962 om het archief op te vangen van de instellingen die zich bevonden in het vroegere gerechtelijk arrondissement Marche-en-Famenne en in het kanton Saint-Hubert (voormalig gerechtelijk arrondissement Neufchâteau). Dit betekent dus dat een onderzoeker die het archief bestudeert van de provinciale en regionale instellingen van het ancien régime of van instellingen daterend uit de periode vóór 1830 (en in mindere mate ook uit de periode 1830-1839) altijd moet nagaan welke documenten zich in Aarlen (of Saint-Hubert) bevinden en welke in Luxemburg.   

Wat bewaart het Rijksarchief te Aarlen?

  • Provinciaal, regionaal en lokaal overheidsarchief uit het ancien régime:
    • Centrale instellingen van de oude provincies: Raad van Luxemburg (1124-1795, gedeeltelijk bewaard in het Nationaal Archief van het Groothertogdom Luxemburg) ; Staten van Luxemburg en van het graafschap Chiny (gedeeltelijk bewaard in het Nationaal Archief van het Groothertogdom Luxemburg) ; Hooggerechtshof van Bouillon (1533-1794) ; kadaster van 1766 en ‘Commission de charges publiques’ (gedeeltelijk bewaard in het Nationaal Archief van het Groothertogdom Luxemburg).
    • Regionale instellingen: provoostambt, baljuwschap, kasselrij, boswachterschap.
    • Lokale instellingen: lagere rechtscolleges (16de – 18de eeuw).
       
  • Archief van overheidsinstellingen uit de hedendaagse periode (sinds 1795) :
    • Rechtscolleges: Assisenhof van Luxemburg, zaken i.v.m. 1914-1918, 1919-1929 ; Criminele en burgerlijke rechtbank van het ‘département des Forêts’ te Luxemburg (jaar IV - jaar VIII, gedeeltelijk bewaard in het§ Nationaal Archief van het Groothertogdom Luxemburg) ; Correctionele politierechtbank van Luxemburg (jaar IV - jaar VIII, gedeeltelijk bewaard in het Nationaal Archief van het Groothertogdom Luxemburg) ; Rechtbank van Eerste Aanleg en Parket van Aarlen; Rechtbank van Eerste Aanleg en Parket van Neufchâteau ; Jeugdrechtbanken van Aarlen en Neufchâteau ; Handelsregister van Neufchâteau ; Vredegerechten en politierechtbanken van Aarlen, Bastenaken, Étalle, Fauvillers, Neufchâteau, Virton, Messancy, enz.; rechtbanken voor oorlogsschade van Aarlen en Neufchâteau, enz..
    • Gedecentraliseerde overheidsdiensten: Inspectie van Waters & Bossen van Bouillon, Neufchâteau, Aarlen, enz.; Kamer van ambachten en neringen van de provincie Luxemburg (1929-1985); Hypotheekbewaring van Aarlen en Neufchâteau; registratiekantoren van Aarlen, Neufchâteau, Messancy, Bastenaken, enz.; directie van het kadaster van Luxemburg ; Hoofdinspectie van het basisonderwijs van Aarlen, 1847-1966; handelskamer van Aarlen (1860-1875) ; gevangenis van Aarlen (1831-1953) en van Neufchâteau (1876-1935), enz.
    • Provinciale en arrondissementsbesturen: bestuur van het ‘département des Forêts’ (1795-1815, gedeeltelijk bewaard in het Nationaal Archief van het Groothertogdom Luxemburg); bestuur van het Groothertogdom Luxemburg (1814-1830, gedeeltelijk bewaard in het Nationaal Archief van het Groothertogdom Luxemburg) ; provinciebestuur van Luxemburg (1830 tot heden).
    • Lokale besturen : archief van steden en gemeenten, waaronder Aarlen, Aubange, Bastenaken, Bertrix, Étalle, Florenville, Habay-la-Neuve, Herbeumont, Léglise, Libramont, Neufchâteau, Messancy, Musson, Saint-Léger, Meix-devant-Virton, Paliseul, Tintigny (met inbegrip van het archief van de gemeenten vóór de fusies); OCMW’s van Aarlen, Neufchâteau, enz.; kerkfabrieken van Aarlen, Châtillon, Habay-la-Neuve, Rulles, Saint-Léger, enz.
       
  • Archief van kerkelijke instellingen uit het ancien régime: abdij van Orval, abdij van Onze-Lieve-Vrouw van Clairefontaine, Karmelieten van Aarlen, priorij van de Orde van het Heilig Kruis te Virton, priorij van de Kanunnikessen van het Heilig Graf te Bouillon, priorij van de jezuïeten te Muno en Chiny, kapelanijen, enz.
     
  • Een honderdtal bestanden met parochiearchief (zowel ancien régime als hedendaags).
     
  • Notariaatsarchief van de voormalige gerechtelijke arrondissementen van Aarlen en Neufchâteau, uitgezonderd het gerechtelijk kanton Saint-Hubert.
     
  • Privaatrechtelijk archief (450 bestanden, 14de-21e eeuw) :
    • Archief van ondernemingen en verenigingen: leisteengroeve Donner te Martelange, staalfabriek van Athus, bank Berger te Aarlen, Hôtel du Nord te Aarlen, provinciaal comité van het Rode Kruis, plateelfabriek van Aarlen, enz.
    • Archief van personen, families en kastelen: Waalse bezittingen van de prinsen van Loewenstein en Stolberg, heerlijkheid Rachamps, familie Poncelet te Offagne (Neufchâteau), familie Geubel en Labeville, familie Lamotte-Lamouline te Bertrix, kasteel van Losange, kasteel van Guirsch, kasteel van Sainte-Ode, kasteel van Tavigny, kasteel van My, archief Paul Reuter, archief Jean-Lucien Hollenfeltz, archief Maurice Brasseur, archief Joseph Michel, enz.
       
  • Genealogische en heraldische bronnen:
    • Parochieregisters (16de eeuw - 1796) en registers van de burgerlijke stand (1796-1910) op microfilm, en online (voor 1890-1910).
    • Bevolkingsregisters van de huidige gemeenten (met inbegrip van de registers van de gemeenten vóór de fusies) Aarlen, Bastenaken, Étalle, Florenville, Habay-la-Neuve, Herbeumont, Léglise, enz. 
       
  • Collecties kaarten en plattegronden.
     
  • Collectie affiches (19de – 20e eeuw).
     
  • Beeldmateriaal en zegels.
     
  • Een wetenschappelijke en administratieve bibliotheek evenals drukwerk en gedrukte archieven

Archieftoegangen

Raadpleeg inventarissen en andere archieftoegangen via onze zoekrobot en onze Webshop.

Nuttige links

Inventarissen Rijksarchief Aarlen, online beschikbaar

Provinciaal, regionaal en lokaal overheidsarchief uit het ancien régime

Kerkelijk archief

Hedendaagse overheidsinstellingen

Notarissen

Gemeenten

OCMW’s

Privaatrechtelijk archief

Parochies

Diensthoofd: Michel Trigalet.

Archivarissen: Delphine Lannoy, Vincent Pirlot.

Onthaal, leeszaal en magazijnbeheer: Marie-Noëlle Berte, Stéphane Krier.

Onderhoud: Christelle Talbot.

Het Rijksarchief te Aarlen bevindt zich aan de weg die Aarlen met Virton verbindt, op zo’n 10 minuten wandelen van het station.

Per trein: Ga bij het verlaten van het station naar links tot aan de Place des Fusillés. Neem vervolgens de eerste straat naar links (rue Zénobe Gramme) en volg deze tot aan de rotonde. Daar gaat u naar rechts, in de richting van de warenhuizen Aldi en Colruyt. Neem vervolgens de eerste straat naar links, ga voorbij het containerpark en ga opnieuw naar links. Het gebouw van het Rijksarchief bevindt zich aan het einde van de straat.

Met de bus: stadslijn 26 van de TEC rijdt naar het Parc des Expositions (Maison de la culture).

Met de wagen: Neem op de autoweg E411 de afrit Aarlen-Stockem. Sla linksaf en rijd tot het verkeerslicht. Sla rechtsaf en neem vervolgens de eerste straat rechts, rue de l’Hydrion (u rijdt voorbij een handelscentrum en een sportcentrum). Neem de eerste straat rechts en draai opnieuw rechts in: u bent nu aan het parc des Expositions. Het gebouw van het Rijksarchief bevindt zich aan het einde van de straat.

Indien u Aarlen binnenrijdt via de N4 volgt u aan de rotonde de richting “centre”. Neem de rue de Bastogne tot aan de square Astrid (aan uw rechterzijde passeert u het gerechtshof). Rijd rechtdoor in de rue Léon Castilhon en sla op de rotonde rechtsaf (derde uitrit) en volg de rue Zénobe Gramme tot het kruispunt. Hier slaat u opnieuw rechtsaf (naar de warenhuizen Aldi en Colruyt). Neem vervolgens de eerste straat naar links, rijd voorbij het containerpark en sla opnieuw linksaf. Het gebouw van het Rijksarchief bevindt zich aan het einde van de straat.

Toegang voor personen met beperkte mobiliteit (PBM): Het Rijksarchief verbindt zich ertoe de toegang tot al zijn leeszalen en andere openbare ruimtes te garanderen voor alle gebruikers. In dit kader werden de voorbije jaren reeds aanpassingen aan de gebouwen uitgevoerd zoals aangepaste toiletten voor personen met beperkte mobiliteit, de beschikbaarheid van oprijplaten voor rolstoelen, etc. Hebt u concrete vragen rond de toegang tot het Rijksarchief te Aarlen? Contacteer ons via telefoon (+32 (0)63 22 06 13) of e-mail.

Deze pagina delen:
www.belspo.be www.belgium.be e-Procurement