Brussel... industriestad?

Brussel laat zich omschrijven als een industriestad van in de dertiende eeuw. Tijdens de vorige eeuw kreeg ze bovendien de rang van economische hoofdstad van een land dat als bakermat van de Industriële Revolutie op het continent geboekstaafd staat. In deze context maakten zowel de industrie als de diensten een ongekende expansie mee na 1850. Sinds een dertigtal jaren fungeert de stad vooral als centrum van de tertiaire sector. Dit transformatieproces is nog volop aan de gang en gaat gepaard met fusies, stopzettingen en delokalisaties. Meteen raken we de kern van het probleem voor de bedrijfsarchieven: dreigen zij met deze veranderingen niet verloren te gaan of versnipperd te geraken? Indien we ons niet inzetten voor het behoud van oude bedrijfsarchieven, dan verliezen we tegelijkertijd een schat aan gegevens over de economische ontwikkeling van Brussel in het verleden en geven we een belangrijk stuk historisch en cultureel patrimonium op.

Behoud van het patrimonium

Het Algemeen Rijksarchief zet zich reeds jaren in voor het behoud en beheer van bedrijfsarchieven en wil met initiatieven van registratie, adviesverlening en ontsluiting de valorisatie en het gebruik van deze bronnen voor historisch onderzoek stimuleren. Gelijkaardige initiatieven zien het licht in onze buurlanden en in andere Belgische steden en regio's. Voor een federale en Europese hoofdstad is het essentieel deze lacune in de kennis van een rijk industrieel, financieel en commercieel verleden aan te vullen.

Bedrijfseconomische motieven

Het bedrijf heeft zelf ook voordeel bij een efficiënt archiefbeheer. Historische informatie kan aangewend worden in actuele beslis-singsprocessen en voor het huidige management, onder meer inzake:

• Profilering van het bedrijf op de markt en versterking van het imago;


• Bedrijfscultuur en personeelsbeleid ;


• Public relations door het aanbieden van een gedenkboek ;


• Communicatie van informatie.

"La Nutricia in 1935", in : Le Livre d’Or de l’exposition universelle
et internationale. Bruxelles 1935, Bruxelles, 1935, p.664. [AGR]

Verscheidene bedrijven (Generale Maatschappij, Tractebel, Coppée, Wiskemann, Maison Hirsch) hebben reeds het nut van een valorisatie van hun verleden aangetoond met publicaties en de openstelling van hun archieven voor onderzoek.

Wetenschappelijke motieven

Bedrijfsarchieven (jaarverslagen, personeelsbladen, reglementen, kaarten en plattegronden, foto’s, affiches, enz.) vormen als neerslag van de dagelijkse bedrijfsactiviteit een informatiebron voor tal van wetenschappelijke disciplines zoals:

• Sociaal-economische geschiedenis: evolutie van de productie en van de productiviteit;


• Economie: wat is de bijdrage van de onderneming aan de economische groei; hoe is het consumentengedrag geëvolueerd?;


• Management en bestuurskunde: het profiel van de ondernemer; ontwikkeling van de bedrijfsstructuur en -organisatie;


• Sociale wetenschappen: hoe beïnvloedt het bedrijf zijn omgeving; arbeidsverhoudingen en -omstandigheden;


• Kunst- en architectuurgeschiedenis: denk aan de gebouwen en het patrimonium van sommige ondernemingen.

"Constructieatelier voor spoorwegmaterieel van François Pauwels, Sint-Jans-Molenbeek", in: La Belgique industrielle, 1854. Topografisch-historische atlas, nr. 2180, Plaat 80. [AR]

Een enquête bij de Brusselse ondernemingen... 

Archieven vormen het geheugen van de onderneming. Ze kunnen ook de dagelijkse bedrijfsvoering ondersteunen. Nochtans worden ze dikwijls vernietigd of geraken ze in de vergeethoek van een kelder of zolder. Met dit waardeloos oud papier meent men niets te kunnen aanvangen. Wij denken daar anders over. Bedrijfsarchieven die in goede en geordende staat worden bewaard, kunnen een zeer rijk historisch en cultureel patrimonium vertegenwoordigen. Het Algemeen Rijksarchief zet zich reeds jaren in voor het behoud en beheer van bedrijfsarchieven en beschikt ook over een equipe van archivarissen en historici die advies verlenen inzake selectie, inventarisatie en de historische waardebepaling van bedrijfsdocumenten. In het kader van deze valorisatie werkt ze momenteel samen met La Fonderie v.z.w. aan een Gids van bedrijfsarchieven in Brussel.

Om dit project te kunnen realiseren hebben we gegevens nodig over de historische archieven van een maximum aantal bedrijven. Er wordt een enquête verstuurd met vragen over bewaarplaats, toegankelijkheid, omvang en inhoud met de bedoeling deze gegevens samen te brengen in een gids die door vorsers als zoekinstrument kan worden gebruikt. De verzamelde informatie dient strikt wetenschappelijke doeleinden. De inzagevoorwaarden zijn volledig door de ondernemingen zelf te bepalen.

Het project krijgt de steun van twee grote interprofessionele werkgeversorganisaties in Brussel: de Kamer voor Handel en Nijverheid van Brussel (KHNB) en het Verbond van Ondernemingen te Brussel (VOB). Het geniet wetenschappelijke begeleiding van de Université Libre de Bruxelles.

Deze enquête wordt verstuurd aan ongeveer 2000 Brusselse bedrijven.

In de overtuiging dat dit initiatief bij een breed spectrum van ondernemingen enthousiast zal worden onthaald, danken wij u bij voorbaat voor uw welwillende medewerking