Onderzoeksproject POD Federaal Wetenschapsbeleid, MO/32/015

2006-2010

1. Projectmedewerkers:

Michael Amara
Hans Vanden Bosch

2. Doelstelling/inhoud:

Sinds een vijftiental jaar kent de Europese historiografie over de Eerste Wereldoorlog een geweldige opleving. Talrijke nieuwe onderzoeksresultaten over de sociale en culturele oorlogsgeschiedenis zorgden ervoor dat de kijk van historici en het grote publiek op de Grote Oorlog grondig wijzigde. Nieuwe onderzoeksvragen rezen op, met betrekking tot gevarieerde domeinen als de geschiedenis van het recht, de economie, de migraties, de steden en de zeden. Ook in ons land hebben Belgische en buitenlandse onderzoekers onontgonnen onderzoeksgebieden aangeboord. De studies betreffende België tijdens de Grote Oorlog roepen bovendien talrijke nieuwe onderzoeksperspectieven op, te meer daar de bezetting van het neutrale België uniek was in Europa. België had als enige land in West-Europa te kampen met de bezetting van het grootste gedeelte van zijn grondgebied. Hierdoor werd het geconfronteerd met een ongekende oorlogservaring die gekenmerkt werd door het aan de oppervlakte komen van nieuwe sociale en politieke tegenstellingen die onze geschiedenis diepgaand zouden beïnvloeden. Het sociale beleid verwezenlijkt tijdens de bezetting, de deportaties van tienduizenden arbeiders en de exodus van honderdduizenden Belgen vormen belangrijke nieuwe studieobjecten. Ook nieuwe benaderingen van het dagelijkse leven van de soldaten, de krijgsgevangenen, de gewonden en de oorlogsinvaliden dienen zich aan.

Door de hernieuwde belangstelling die de Grote Oorlog in de universitaire wereld en bij het grote publiek teweegbrengt, worden de Belgische archiefinstellingen sedert enkele jaren geconfronteerd met een toenemend aantal vragen over de archieven met betrekking tot de Eerste Wereldoorlog. Om de vragen van onderzoekers, studenten en amateur-historici accuraat te kunnen beantwoorden en te verhelpen aan de grote versnippering van de oorlogsarchieven, nam het Algemeen Rijksarchief het initiatief om een werkinstrument te publiceren waarin alle bronnen met betrekking tot de Eerste Wereldoorlog en de naoorlogse periode worden geïnventariseerd.

Deze gids, waarvoor een onderzoeksproject wordt gefinancierd door de POD Federaal Wetenschapsbeleid, zal alle (in Belgische en buitenlandse archiefinstellingen) bewaarde bronnen betreffende de politieke, economische, sociale en militaire aspecten van de Belgische samenleving gedurende 1914-1918 groeperen. Op deze manier wordt een vaak onbekend -en dus onbemind- deel van ons archiefpatrimonium gevaloriseerd. Bovendien wordt ook het bestaan van affiches-, sluikbladen-, foto- of filmcollecties gesignaleerd.

De resultaten van het onderzoek worden voorgesteld in de vorm van fiches die de volgende informatie bevatten:

1. benaming van de archiefvormer
2. instelling die het archiefbestand bewaart
3. benaming van het archiefbestand
4. uiterlijke data
5. omvang
6. statuut (openbaar of privé)
7. informatiedrager
8. bewaringstoestand
9. raadplegingvoorwaarden
10. series met betrekking tot de oorlogsperiode
11. behandelde onderwerpen en verwante archiefbestanden
12. beschikbare toegang(en)
13. beknopte bibliografie

Om de gebruikswaarde te verhogen en thematisch onderzoek te vergemakkelijken zal een plaats-, een eigen- en een zaaknamenindex de gids vervolledigen. Het werk zal een waardevol werkinstrument zijn voor eenieder die zich interesseert in de geschiedenis van de Eerste Wereldoorlog in België en zal de raadpleging van een aantal -bij het grote publiek onbekende- bronnen vergemakkelijken.

De publicatie van de archiefgids, waarvan de redactie aanving in januari 2006, is voorzien in de loop van het jaar 2010.

Alle personen of instellingen die weet hebben of in het bezit zijn van archieven betreffende de Eerste Wereldoorlog worden vriendelijk verzocht deze te signaleren aan de projectmedewerkers.

3. Colloquia/studiedagen/samenwerkingsverbanden rond dit thema:

/

4. Publicaties voortkomend uit dit project:

Archievenoverzicht betreffende de Eerste Wereldoorlog in België:
- Vol. 1
- Vol. 2

5. Kredieten:

POD Federaal Wetenschapsbeleid