Het Rijksarchief in Belgi� - Rijksarchief te Brussel (Anderlecht)

Rijksarchief te Brussel (Anderlecht) - Wat bewaren we?

Overheidsarchief ancien régime

Het Rijksarchief te Brussel bewaart het archief van de centrale instellingen van het Ancien Regime van het vroegere hertogdom Brabant (Kanselarij van Brabant, Staten van Brabant, Raad van Brabant, Leenhof van Brabant,...) alsook dit van de instellingen van de centrale regering met een regionale bevoegdheid zoals de Commissie voor de provinciale inkomsten van Brabant of nog de Jointe van de rundveepest in Brabant en Limburg die te Brussel zetelde. De bestanden van bepaalde openbare gewestelijke en plaatselijke instellingen verrijken eveneens dit depot (archief van de Douanejudicatuur van het departement Brussel, en de Tolkamer van Brussel, het archief van de ambachten en gilden) of nog het archief van de lokale gerechtelijke en plaatselijke administratieve instellingen van het Ancien Regime (schepenbank, ...).

Deze stonden vroeger samen op het Algemeen Rijksarchief in verzamelingen die de gerechtelijke arrondissementen in acht namen. Deze verschillende verzamelingen werden, gezien de splitsing van de provincie Brabant, verdeeld over de respectieve depots. De verzamelingen van de “ Schepengriffies van het Brussels arrondissement ” ging naar het Anderlechts depot voorzien van een nieuwe toegang: OST W., VANRIE A., Inventaire des archives des greffes scabinaux de la région de Bruxelles : (AA, Anderlecht, Auderghem, Berchem-Sainte-Agathe, Boendaal, Boitsfort, Bruxelles, Carloo, Etterbeek, Evere, Forest, Ganshoren, Haren, Homborch, Ixelles, Jette-Saint-Pierre, Koekelberg, Laeken, Molenbeek-Saint-Jean, Nederheembeek, Overheembeek, Saint-Gilles, Saint-Josse-ten-Noode, Schaerbeek, Stalle, Uccle, Walcourt, Watermael-Boitsfort, Woluwe-Saint-Pierre), (RA Anderlecht, Toegangen met beperkte oplage, 24, Brussel, heruitgave 2001). Een gids van deze lokale openbare instellingen met een historische beschrijving en een bibliografie is eveneens beschikbaar: VANRIE A., Guide des fonds et des collections des Archives générales du Royaume. Archives scabinales et communales du Brabant, (AR, Gidsen, 16, Brussel, 1995). Inlichtingen met betrekking tot het geheel van de bestanden van het Ancien Regime kunnen eveneens gevonden worden in het overzicht opgesteld door: NIJSSEN R., Overzicht van de archieven en verzamelingen in het Algemeen Rijksarchief. Archiefvormers in het Brussels gewest en archiefvormers behorend tot de centrale en gewestelijke overheden. I. Overheidsinstellingen tot 1795, (AR, Gidsen, 36, Brussel, 1998). Ten slotte, biedt een toestand van de ontsluiting voor het onderzoek, opgesteld in 1997, een panorama van de toegankelijkheid van deze verschillende bestanden : Etat de l'ouverture à la recherche I: Département II, (Miscellanea Archivistica, Studia, 93, Brussel, 1997). Het opzoekingswerk betreffende het gerechtelijk archief van het Ancien Regime kan vergemakkelijkt worden dank zij de zoekwijzer die er aan gewijd is: PUT E., Gerechtelijk archief Ancien Régime, (AR, Zoekwijzers, 1, Brussel, 1999).

Top

Het hedendaags openbaar archief

Het Rijksarchief te Anderlecht bewaart het archief van de instellingen van het arrondissement Brabant (administratie van het arrondissement Brabant onder de Franse bezetting), van het departement van de Dijle (administratie van het Dijledepartement en van de Dijleprefectuur) en van de provincie Brabant tot haar opdeling (Provinciaal Gouvernement Brabant, provinciale commissie van de studiebeurzen,¼). Verscheidene inventarissen zijn beschikbaar voor deze bestanden en een staat van ontsluiting voor het onderzoek opgesteld in 1999 geeft een overzicht van hun toegankelijkheid: Staat van de ontsluiting VI - Departement I : Provinciebestuur Brabant en zijn rechtsvoorgangers, (AR, Miscellanea Archivistica, Studia, 117, Brussel, 1999). Het archief van de buitendiensten van de ministeries zoals de kantoren van het kadaster, van de registratie, van de domeinen en de bewaring van de hypotheken van het Ministerie van Financiën en van de gevangenissen (als buitendiensten van het Ministerie van Justitie) werden eveneens overgebracht naar dit nieuw gewestelijk depot. Krachtens de wetgeving betreffende het archief van 24 juni 1955 en 12 december 1957, kunnen de openbare administraties zoals de openbare instellingen en de gemeenten hun archief neerleggen op het Rijksarchief, dit zonder enige wettelijke verplichting. Een lijst van het gemeentelijk archief van Brabant laat niettemin toe, de gemeenten te onderkennen die op deze neerleggingen beroep hebben gedaan en waarvan het archief berust in het depot van het Rijksarchief Brussel. Dit overzicht bevat gegevens betreffende de neergelegde bestanden en aanwijzigingen over het archief dat in de gemeenten bleef. VANRIE A., Guide des fonds et des collections des Archives générales du Royaume. Archives scabinales et communales du Brabant, (AR, Gidsen, 16, Brussel, 1995). Deze gids dient echter geactualiseerd te worden met betrekking tot nieuwe inventarissen die sinds 1995 werden opgesteld. Het gewestelijk depot staat eveneens voor een inspectieopdracht van het gemeente- en het OCMW-archief: LAURENT R., Inspection des archives des communes et des CPAS de l'Agglomération bruxelloise, (AR, Miscellanea archivistica, Studia, 21, Brussel, 1992).

Een niet onbelangrijk deel van het archief bewaard in dit rijksarchief bestaat uit het archief van de rechtshoven en -banken die hun zetel te Brussel hebben: het archief van de criminele rechtbanken van het Dijledepartement, van het assisenhof Brabant, van de rechtbank van eerste aanleg van Brussel, van het hof van beroep van Brussel, van de militaire rechtbanken, van de vredegerechten alsook het archief van de gerechtelijke politie o.a dit van het commissariaat-generaal van de gerechtelijke politie. Verscheidene toegangen bieden inlichtingen betreffende deze bestanden. Naast inventarissen biedt een zoekwijzer de mogelijkheid vertrouwd te geraken met de types documenten voortgebracht door de gerechtelijke instanties en biedt het methodologische raadgevingen voor de vorsers: DEPOORTERE R., Archives judiciaires de la période contemporaine (AR, Zoekwijzers, 11, Brussel, 2000). Inlichtingen betreffende de toegankelijkheid van het gerechtelijk archief kunnen gevonden worden in �tat de l'ouverture à la recherche V : Département III - 1. Archives judiciaires, (AR, Miscellanea archivistica, Studia, 112, Brussel, 1999).

Top

Kerkelijke Ancien Regime - en hedendaagse instellingen

Daar waar het archief van privé personen en van ondernemingen raadpleegbaar blijft op het Algemeen Rijksarchief, is een belangrijk archiefbestand van privé oorsprong - maar openbaar geworden ten gevolge van de nationalisatie van de kerkgoederen onder de Franse revolutie - overgebracht naar het Rijksarchief te Anderlecht. Inderdaad dit omvangrijk bestand van het kerkarchief Brabant, dat het archief groepeerde van kloosters en abdijen, van kerken en kapittels alsook van andere lokale kerkelijke instellingen (armentafels,¼), werd verdeeld over de drie nieuwe depots voortspruitend uit de opsplitsing van de aloude provincie. Dit bestand, samengesteld naar gelang de toeëigeningen en verwervingen van kerkarchief, omvatte meer dan duizend strekkende meter. Een inleiding tot dit bestand bezorgt, voor elke instelling, een bondige historische schets, een afzonderlijke bibliografie en inlichtingen betreffende het archief van de instelling: MURET Ph., Kerkarchief Brabant. Deel I : Dekenijen, parochiekerken en kapittelkerken, 2 dl., (AR, Gidsen, 49, Brussel, 2000). Deel II. Abdijen, priorijen, kartuizen (Brussels hoofdstedelijk gewest), (AR, Gidsen, 53, Brussel, 2001). Deze gids biedt ook verwijzingen naar de bestaande inventarissen.

Top

Oud en hedendaags notariaat

Vanaf 1963 waren wettelijke schikkingen in verband met de neerlegging van de repertoria en minuten van de notarissen op het Rijksarchief vooropgesteld. Op 28 april 1999 gaf de nieuwe wet over het notariaat toelating voor de neerlegging van de notariële documenten van meer dan vijftig jaar oud en verplichte deze van de repertoria, tabellen en minuten van meer dan vijfenzeventig jaar oud. Deze bepalingen waren de oorsprong van de neerlegging van minuten van een groot aantal notarissen waarvan de verblijfplaats was gevestigd op het territorium van het gewest Brussel-hoofdstad. Deze documenten kwamen bij het archief van het notariaat-generaal van Brabant opgericht in 1680 en afgeschaft in 1795 voor hetwelk de overbrenging naar het Algemeen Rijksarchief was bevolen geworden door een koninklijk besluit van 1858. Daarenboven waren de archieven van de notarissen van de provincie Brabant, in functie na 1795, progressief neergelegd op het Algemeen Rijksarchief en dit vooral vanaf 1905 om de reeks te vormen van het notariaatsarchief van de provincie Brabant. Nieuwe toegangen maakten het mogelijk alfabetische lijsten op te stellen van notarissen volgens de nieuwe administratieve ondervederlingen van de vroegere provincie. Het archief met betrekking tot het gerechtelijk arrondissement Brussel is uiteraard terechtgekomen in het nieuwe gewestelijk depot en werd voorzien van een nieuwe inventaris : LAURENT R., VANRIE A., Archives notariales de la région Bruxelloise, (RA te Anderlecht, Toegangen met beperkte oplage, 30, Brussel, heruitgave 2001). Deze inventaris voorzien van een chronologische lijst van de notarissen werkzaam in de schoot van de gemeenten van het Brusselse gewest kan aangevuld worden o.a. met het onderzoek van archief dat nog bewaard wordt in de kantoren van notarissen dank zij volgend werk: GYSELINCK J.-M., LAURENT R., Le notariat dans l’arrondissement de Bruxelles. Répertoire des minutes (depuis le XVIème), 2 boekdelen, (AR, Inventarissen, 174, Brussel, 1971).

Top

Genealogische opzoekingen

Het Rijksarchief te Anderlecht beschikt over een verzameling microfilms van de parochieregisters van v��r 1795, van de registers van de burgerlijke stand (van 1796 tot 1890) van de Brusselse gemeenten, de provincies Waals-Brabant, Henegouwen, Namen en Luik en, voor bepaalde gemeenten van de vroegere provincie Brabant, over de bevolkingsregisters. Repertoria vergemakkelijken de raadpleging van de parochieregisters, evenals tienjarige tabellen voor de registers van de burgerlijke stand. Deze repertoria en tabellen werden eveneens op microfilm gezet. Om op het spoor te komen van een microfilm, is de raadpleging nodig van de Family History Library Belgium Locality Catalogus opgesteld door de vereniging The Genealogical Society of Utah bij de aanvang van het microfilmen van de genealogische bronnen. Deze catalogus wordt jaarlijks herzien en geactualiseerd. Voor het opsporen van een akte in de parochieregisters, is het raadzaam op de eerste plaats de repertoria opgesteld van uit de registers te raadplegen. Het gaat om alfabetische lijsten die refereren, voor elke naam, naar de datum of het jaar van de akte alsook naar het nummer van registratie of naar de bladzijde van het register. Deze repertoria zijn raadpleegbaar op microfilms waarvan het nummer kan teruggevonden worden in Family History Library Belgium Locality. Een concordantietabel tussen de nummering van het Family History Library Belgium Locality en deze gevolgd op het Rijksarchief tot in 1967 moet geraadpleegd worden om het nummer te verkrijgen waaronder de gezochte microfilm is geplaatst. Daarenboven werden deze repertoria in kopie uitgegeven en verkocht op het Algemeen Rijksarchief, Ruisbroekstraat of op de website. De onderzoeksprocedure in de registers van de burgerlijke stand is in grote mate gelijklopend. Deze registers zijn eveneens toegankelijk dank zij tienjarige tabellen die men kan raadplegen op microfilm. Deze microfilms staan in open rekken, gerangschikt volgens provincie.

Top

Laatst geupdate ( Wednesday 02 May 2012 )

[ terug ]