Archives de l'État en Belgique - Archives de l'État à Beveren

Archives de l'État à Beveren - Historique

Buitenstaanders vragen zich soms af hoe het komt dat het leeuwendeel van de hedendaagse overheidsarchieven uit Vlaanderen in een bescheiden gemeente als Beveren - en niet in een centrumstad als Brussel, Antwerpen of Gent - worden bewaard. De redenen daarvoor liggen in een niet zo ver verleden.
De uitbouw van een modern overheidsapparaat – vanaf de 19de eeuw, en in alsmaar toenemende mate in de 20ste eeuw - leidde tot een enorme groei van het aantal administratieve documenten. Bij de archivarissen groeide na de Tweede Wereldoorlog het besef dat het beheer en de bewaring door de overheden van documenten die enerzijds hun administratief nut waren verloren (na bijvoorbeeld 10, 20 of 30 jaar) maar anderzijds nog te jong waren om te worden neergelegd in het Rijksarchief (volgens de 100-jaarregel), problematisch zou worden. De archiefwet van 24 juni 1955 (B.S. 12 augustus 1955) voorzag al de mogelijkheid om “bescheiden minder dan honderd jaar oud, die geen nut meer hebben voor de administratie” in het Rijksarchief neer te leggen.
Gevolg was wel dat het Rijksarchief vanaf het einde van de jaren vijftig van vorige eeuw meer archief kreeg aangeboden dan het kon bergen. Eén ding was duidelijk: er was dringend nood aan meer magazijnruimte.
Het plaatsgebrek werd in de eerste plaats opgelost door de oprichting van zgn. ‘arrondissementele depots’, die de rijksarchieven in de provinciehoofdplaatsen konden ontlasten. Midden de jaren 1960 kwamen er arrondissementele depots in Kortrijk, Ronse, Hoei en Doornik, en dus ook in Beveren. Daarnaast werd gedacht aan de oprichting, net als in het buitenland van een ‘tussenarchief’, één voor Vlaanderen en één voor Wallonië. Naar buitenlands voorbeeld werd Beveren in de jaren 1960 geconcipieerd als het eerste ‘tussenarchief’ in België. Tussenarchieven stonden in voor de tijdelijke bewaring van administratieve documenten, waarvan in een tweede fase werd beslist of ze naar de papiermolen werden verwezen dan wel of ze permanent zouden worden bewaard. De stukken die in aanmerking kwamen voor permanente bewaring, werden doorgespeeld aan het eigenlijke archief .
Met de oprichting van een Rijksarchief in Beveren in 1964 sloeg toenmalig algemeen rijksarchivaris Etienne Sabbe twee vliegen in één klap. Het werd zowel arrondissementeel rijksarchief voor het Waasland (beperkt ressort: gemeenten ten oosten van de as Hulst – Sint-Niklaas- Temse), als tussenarchief voor heel België. In de praktijk evolueerde het Rijksarchief Beveren snel naar een gewone hulparchiefbewaarplaats, voor permanent bewaarde hedendaagse archieven van andere ressorten met plaatsgebrek. Overheden maken ook courant gebruik van de mogelijkheid om stukken jonger dan 100 jaar zonder administratief nut neer te leggen. De selectie van het archief gebeurt evenwel op de administratie zelf, volgens een selectielijst goedgekeurd door de algemeen rijksarchivaris. Enkel archief dat voor permanente bewaring in aanmerking komt, wordt overgebracht naar Beveren. Hoewel men er in de jaren 1970 van uitging dat de bewaring in Beveren van hedendaagse archiefbestanden van de andere ressorten slechts een tijdelijke aangelegenheid was, zitten sommige archieven hier inmiddels meer dan 30 jaar.
Het RA Beveren werd in 1964 opgericht, in de voormalige gebouwen van de Beverse kazerne. Een eerste poging om de voormalige Weyler-kazerne in Sint-Niklaas voor het Rijksarchief in te palmen, was mislukt. Algemeen Rijksarchivaris Sabbe werd getipt door zijn vriend en heemkundige Van Gerven, bezieler van het ‘Land van Beveren’ over het bestaan van een gelijkaardige geniekazerne in Beveren, gemeenzaam ‘den depot’ genoemd, die gebouwd was tussen 1881 en 1883 en waarvoor de overheid een nieuwe bestemming zocht.
In 1974 en 1976 werd begonnen met de constructie van nieuwe archiefmagazijnen. Ze werden respectievelijk in 1976 en 1981 in gebruik genomen. De afbraak van het huidige administratieve gebouw – het vroegere officiersgebouw - was voorzien voor 1980. Het staat er nog, en in 2006 werd het interieur gerenoveerd.
Sinds 1989 heeft het RA Beveren officieel drie functies:
1. bewaarplaats van archieven van de rechtbanken en hoven en van de buitendiensten van federale overheidsdiensten, om de overvolle rijksarchieven in de provincies te ontlasten (‘ressort Vlaanderen’)
2. bewaarplaats voor het archief van het gerechtelijk arrondissement Dendermonde (‘ressort Beveren’)
3. Genealogisch centrum voor Vlaanderen

De magazijnen van het RA Beveren bieden ruimte voor circa 62 000 lopende meter archief. Ruim 2/3de van de rekken (40694m) zijn momenteel gevuld . Daarvan behoort 88 % (ca. 36 000m) tot het ‘ressort Vlaanderen’ en 12% (ca. 4500m) tot het ressort Beveren. De voornaamste publiekrechtelijke archiefvormers voor het ressort Vlaanderen zijn de hoven en rechtbanken (13660,29m), de buitendiensten van de federale overheid (totaal: 9284,14m; in hoofdzaak buitendiensten van de FOD Financiën (5049m) en van de FOD Justitie (2342m)), de centrale administratie van de Vlaamse Gemeenschap (532,35m) en de provincie Oost-Vlaanderen (2737,66 m). In het domein van de privaatrechtelijke archiefvormers gaat het bijna uitsluitend over bedrijven (3706m). Daarnaast omvat het archief van het ressort Vlaanderen ook reeksen die niet door het publiek kunnen worden geraadpleegd, met name de originele parochieregisters (500m), de registers van de burgerlijke stand (4584m) en het origineel exemplaar (positief en negatief) van de microfilms van die registers. Als archiefbewaarplaats voor het gerechtelijk arrondissement Dendermonde (‘ressort Beveren’) bewaart het RA Beveren archieven van zowel publiekrechtelijke als privaatrechtelijke archiefvormers waarvan de zetel of vestigingsplaats is of was gelegen op het grondgebied van dit gerechtelijk arrondissement. De voornaamste publiekrechtelijke archiefvormers zijn de notarissen en de regionale en plaatselijke overheidsorganen, zoals kasselrijen en plaatselijke instellingen tot 1795 (heerlijkheden, leenhoven, schepenbanken, ambachten en gilden). Het RA Beveren bewaart ook archieven van plaatselijke instellingen uit de periode na 1795 (gemeenten, OCMW's, polderbesturen en kerkfabrieken) in zoverre die plaatselijke overheden niet over een eigen archiefdienst beschikken. De voornaamste privaatrechtelijke archiefvormers zijn de kerkelijke instellingen (o.m. abdijen, kloosters, parochiale instellingen, kapellen, gasthuizen, godshuizen, hospitalen), belangrijke privé- personen en families en verenigingen en genootschappen.

Wellicht krijgt Beveren in de toekomst een andere functie. Als alle rijksarchieven in de provinciehoofdplaatsen (met name Antwerpen, Brugge, Gent en Leuven) de beloofde uitbreiding van hun magazijnruimte krijgen, gaan alle overheids- en bedrijfsarchieven naar de provincie waar ze vandaan komen, dicht bij de gebruiker. Net zoals de Limburgse archieven, die in 2003 naar het vernieuwde RA Hasselt werden overgebracht.

Dernière mise à jour : ( 05-04-2007 )

[ Retour ]