• Hoe begint u aan uw onderzoek?
• Hoe spoort u een archiefstuk op?
• Stap 1: Welke archiefbestanden hebt u nodig?
• Stap 2: Welke inventaris moet u raadplegen?
• Stap 3: Welk archiefnummer?

Hoe begint u aan uw onderzoek?
Om het maximum uit een archiefbezoek te halen leest U best eerst wat over uw onderwerp in bvb. encyclopedieën, algemene werken en tijdschriften, of op internet. In bibliotheken en andere archieven zijn vaak ook de door het Rijksarchief uitgegeven inventarissen aanwezig. Daarmee kan u uw archiefbezoek tot in de details voorbereiden.

Hoe spoort u een archiefstuk op?
Het principe dat archieven moeten worden bijeengehouden per archiefvormende organisatie en niet worden verzameld per onderwerp, heeft zijn weerslag op de wijze waarop u uw archiefonderzoek gaat ondernemen. De zoektocht naar een archiefstuk verloopt in drie stappen.

Stap 1: welke archiefbestanden hebt u nodig?
Om een bepaald onderwerp terug te vinden, moet u nagaan welke overheid bevoegd was voor een bepaalde aangelegenheid of - indien het een particuliere instantie betreft - wie op dat terrein enige activiteit heeft ontplooid. Wie op zoek is naar een molen, moet dus eerst nagaan in welke bevoegdheidsgebieden die molen in de loop der tijd is terechtgekomen of wie, behalve de molenaar, daar enige activiteit heeft ontwikkeld: b.v. de heerlijkheid, de schepenbank, een rechtbank, het provinciebestuur, het kadaster, de belastingdienst, enz.

Stap 2: welke inventaris moet u raadplegen?
Eens u hebt uitgezocht welke bestanden bruikbare informatie bevatten voor uw onderzoek moet U nog nagaan welke inventarissen op die bestanden beschikbaar zijn. Deze inventarissen bevinden zich in de kartonnen dozen naast de balie
Een inventaris geeft slechts een beknopte beschrijving van elk archiefbestanddeel (één nummer en beschrijving per omslag of pak). Nadere toegangen, zoals regestenlijsten en indexen of klappers, bevatten meer gedetailleerde informatie over de inhoud van de archiefstukken. Evenals de inventarissen vindt U deze nadere toegangen in zelfbediening in de leeszaal. Inventarissen van andere Rijksarchieven staan in het bibliotheekmagazijn en moet u aanvragen.
Lees steeds de inleiding op de inventaris. Hier vindt u informatie over de archiefvormer, zijn bevoegdheden en activiteiten en nuttige wenken voor uw onderzoek.

Stap 3: welk archiefnummer?
In de inventaris wordt meestal niet elk stuk of akte afzonderlijk beschreven. In de regel worden archiefbescheiden die voortvloeien uit dezelfde rechtshandeling of die over hetzelfde onderwerp handelen samengevoegd tot één globale beschrijving. Informatie over de hierboven gezochte molen vindt u niet noodzakelijk onder "molen te ..." maar b.v. in schepenakten (de verkoop van die molen), twintigste-penningkohieren (de belastingaanslag), erfenisaangiften (beschrijving van de molen en de inboedel), enz. U moet uzelf steeds afvragen in welke soort archiefbescheiden u de meeste kans maakt om nuttige informatie over uw onderwerp aan te treffen.