• We verwerven archieven van overheden en particulieren
• We bewaren archief
• We maken archief toegankelijk
• We zorgen ervoor dat u unieke historische documenten kan raadplegen
• We ontplooien nevenactiviteiten om een breder publiek te bereiken
• We doen aan wetenschappelijk onderzoek

Conform art. 1 van de Archiefwet van 1955 dienen de hoven en rechtbanken, rijksbesturen (inmiddels de federale, gewestelijke en gemeenschapsbesturen) en provincies hun archief van meer dan 100 jaar oud neer te leggen in het Rijksarchief. Om tegemoet te komen aan de behoeften van de archiefvormers kunnen archieven die geen administratief nut meer hebben, reeds na 30 jaar worden neergelegd in het Rijksarchief. Ook archieven van andere overheden, zoals openbare instellingen en gemeenten, en van particulieren kunnen aan het Rijksarchief worden overgedragen. De repertoria en minuten van notarissen ouder dan 75 jaar dienen ook verplicht bij het Rijksarchief in bewaring te worden gegeven.
Als voorwaarde voor overdracht geldt dat de archieven eerst aan een strenge selectieprocedure worden onderworpen. Deze selectie dient overeenkomstig de richtlijnen van de Algemeen Rijksarchivaris te worden uitgevoerd door toedoen van de archiefvormer zelf, die ook instaat voor de overdracht in goede, geordende en toegankelijke staat conform de minimumnormen van het Rijksarchief (lees meer onder advies over archiefbeheer).

Behalve de institutionele acquisitie in uitvoering van de Archiefwet, tracht het Rijksarchief eveneens archieven te verwerven van particuliere personen, families, instellingen, verenigingen en genootschappen die een belangrijke rol hebben gespeeld in het maatschappelijk leven.

Naar boven

We zorgen voor het behoud van unieke documenten.
Het materieel behoud van de aan het Rijksarchief toevertrouwde archieven is één van zijn primaire taken. De permanente bewaring van het archiefmateriaal vergt een opslag in speciaal daarvoor toegeruste ruimten die beantwoorden aan strenge eisen inzake temperatuur, luchtvochtigheid en brand- en waterbeveiliging.
De archieven zelf worden opgeborgen in zuurvrije mappen en archiefdozen, voorzien van de nodige identificatiekenmerken. Teneinde de archiefvormers op dit punt behulpzaam te zijn, stelt het Rijksarchief zuurvrije archiefdozen ter beschikking tegen uiterst lage prijzen. Archieven die in de loop der tijd zijn aangetast, moeten worden hersteld en herbonden. Ter voorkoming van verdere gebruiksschade worden veelvuldig geraadpleegde archieven (de burgerlijke stand en zijn voorlopers) of bepaalde risicoarchieven (b.v. kaarten, plattegronden en tekeningen en oude perkamenten charters) overgebracht op een andere drager voornamelijk op microfilm. Een bijzondere zorg zal in een zeer nabije toekomst moeten worden besteed aan de conservering van de machine-leesbare gegevensbestanden waarvan de overbrenging naar het Rijksarchief wordt voorbereid.
Lees meer in een artikel van Eddy Put over 'Materiële zorg en bedrijfscultuur'.
Ter illustratie : de verpakking van een miljoen individuele dossiers aangelegd door de Vreemdelingenpolitie (periode 1835-1912).

Naar boven

We publiceren inventarissen en nadere toegangen. We maken bestanden toegankelijk via databanken, waarin meer en meer ook op familienaam kan worden gezocht.
Het toegankelijk maken van archief is in de eerste plaats de verantwoordelijkheid van de archiefvormende administraties die hun archiefbescheiden slechts mogen overmaken in goede orde en vergezeld van een inventaris.
Niettemin berust er in het Rijksarchief nog een immense hoeveelheid nauwelijks ontsloten archief. Het is één van de hoofdtaken van het wetenschappelijk personeel om deze toegankelijk te maken. De ontsluitingswerkzaamheden resulteren in een uitgebreide gamma van produkten, gaande van de zgn. weg- en zoekwijzers, brochures waarin het gebruik van bepaalde archiefbestanden of van bepaalde soorten documenten wordt uitgelegd, over archievenoverzichten waarin op een beknopte wijze het totale archiefbezit van een Rijksarchief wordt beschreven naar archiefinventarissen waarin de archiefbestanddelen in een wetenschappelijk verantwoorde orde worden gepresenteerd en formeel en inhoudelijk worden beschreven. De wetenschappelijke grondslag van de wetenschappelijke ontsluiting is het institutioneel-historisch onderzoek waarbij aan het licht gebracht wordt hoe organisaties in het verleden functioneerden, welke bevoegdheden zij hadden en welke activiteiten zij ontplooiden, welke werkprocessen er werden toegepast en tot welke archiefvorming deze aanleiding hebben gegeven.
Het geheel van dit wetenschappelijke instrumentarium (weg- en zoekwijzers, archievenoverzichten en gidsen, inventarissen, institutionele studies) moet de onderzoeker toelaten de gewenste informatie vrij trefzeker en binnen redelijke tijd op te sporen.
Bij het ontsluitingsproces speelt de automatisering een steeds grotere rol. Het Rijksarchief kan zijn fundamentele opdracht, met name het toegankelijk maken van zijn massale archiefbestanden (200.000 strekkende meter of 200 kilometer), slechts op een adequate wijze vervullen indien systematisch wordt overgeschakeld op geïnformatiseerde werkprocessen.

Naar boven

Archieven worden verworven, bewaard en ontsloten om te kunnen worden geraadpleegd in onze leeszalen in het Algemeen Rijksarchief te Brussel en in de Rijksarchieven in de provinciën.
Volgens de archiefwet van 1955 zijn in principe alle archieven van meer dan 100 jaar die door een overheidsorgaan aan het Rijksarchief zijn overgedragen, openbaar. Evenwel wordt alles in het werk gesteld om ook de raadpleging van archieven van jongere datum te waarborgen.
Anderzijds dient het Rijksarchief ook met grote zorgvuldigheid te waken over de bescherming van de privacy van gegevens opgeslagen in zowel de overheids- als de particuliere archieven die het onder zijn hoede heeft.
Behalve omwille van de privacybescherming, moet de vrije raadpleging soms ook beperkt worden ter vrijwaring van de archiefstukken zelf. Zo wordt geen raadpleging van een origineel toegestaan van zodra er een vervangingskopie, meestal een microfilm, voorhanden is. Raadpleging wordt alleszins afgewezen als het gevraagde document daardoor onherstelbare schade dreigt op te lopen.
Ter bevordering van het wetenschappelijk onderzoek verzekert het Rijksarchief ook de bruikleen van archieven aan andere archiefdiensten.
In de mate van het mogelijke verstrekken we hulp en advies bij uw opzoekingen.
Daarnaast huldigt het Rijksarchief een zeer actief publicatiebeleid. Jaarlijks publiceren we tientallen inventarissen, catalogi en archivistische en institutioneel-historische studies.

Naar boven

Het Rijksarchief poogt de rijkdom van het archivalisch erfgoed bij het brede publiek bekend te maken door thematische tentoonstellingen te organiseren waarin de archiefbescheiden in een bredere maatschappelijke en culturele context worden getoond. Bij die gelegenheid wordt meestal ook een catalogus, een pedagogisch dossier of een brochure gepubliceerd.
Regelmatig houden de Rijksarchieven ook opendeurdagen voor alle belangstellenden, richten ze studiedagen in voor navorsers, en participeren ze aan erfgoeddagen en openmonumentendagen.

Naar boven

Als wetenschappelijke instelling dient het Rijksarchief ook actief te zijn binnen zijn specifiek vakgebied, met name de archivistiek, de conservering en de institutionele geschiedenis van de archiefvormende instellingen. Een verantwoorde invulling van de bovengenoemde opdrachten op het stuk van verwerving, bewaring, ontsluiting en beschikbaarstelling is slechts mogelijk indien deze permanent met wetenschappelijk onderzoek worden ondersteund.
Voor een overzicht van lopende en voorbije projecten, zie projecten.

Naar boven